• English
  • Malti

Mistoqsijiet li Jsiru ta’ Spiss

Ġenerali
X’għajnuna tista' toffri l-Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni (MCA)?

Il-punt sa fejn l-MCA tista’ tieħu azzjoni fir-rigward tal-ilment tiegħek jiddependi fuq it-tip partikolari tal-ilment tiegħek, u fuq is-setgħat li l-MCA tista’ tagħmel użu minnhom skont il-liġi. Jekk l-ilment jinvolvi kwistjonijiet li l-MCA għandha s-setgħa li tinforza, l-MCA tkun tista’ tintervjeni. F’każijiet fejn ma tkunx tista’ tintervjeni b’mod dirett, l-MCA tirrakkomanda metodi oħra biex tissolva l-kwistjoni billi tirreferik lill-forum xieraq.

X’għandi nagħmel biex nistaqsi mistoqsija lill-MCA?

Biex tibgħat mistoqsija dwar kwalunkwe wieħed mis-setturi rregolati mill-MCA, tista’ tuża l-formola tal-mistoqsijiet tal-MCA. 

X’passi rrid nieħu biex inressaq ilment mal-fornitur tas-servizz?
  • Fejn possibbli, ippreżenta lment bil-miktub, li fih tispjega l-problema tiegħek b’mod ċar u tispeċifika l-mod li bih tistenna li l-fornitur tas-servizz isolvi l-ilment tiegħek.
  • Inkludi ismek u d-dettalji ta kuntatt relevanti.
  • Uża kopji ta kwalunkwe dokumentazzjoni relevanti biex issaħħaħ il-każ tiegħek. Ftakar li inti għandek dejjem iżżomm il-kopji oriġinali ta’ kull korrispondenza jew dokumentazzjoni uffiċjali bħal kuntratti u kontijiet.
  • Identifika r-rappreżentanti tal-fornitur tas-servizz li jkunu qed jaqduk, u ikteb id-data u l-ħin ta meta tkunu kkomunikajtu.
  • Dejjem żomm kopja ta kull komunikazzjoni bil-miktub li tkun għaddiet bejnek u bejn il-fornitur tas-servizz.
  • Agħti tul ta zmien speċifiku u raġonevoli lill-fornitur tas-servizz biex ikun jista jieħu azzjoni u jsolvi l-ilment tiegħek.
Meta għandi nressaq ilment mal-MCA?

Aħna nkunu nistgħu ngħinuk jekk tibqa mhux sodisfatt bl-azzjoni u/jew is-soluzzjoni offruta mill-fornitur tas-servizz tiegħek, wara li l-ilment tiegħek ikun ġie pproċessat skont il-proċeduri għall-immaniggjar tal-ilmenti tal-fornitur tas-servizz tiegħek. Imbagħad inkunu nistgħu nagħtuk l-informazzjoni relevanti kollha dwar il-kwistjoni, sabiex ikollok għarfien aħjar dwar x’inhuma l-obbligi tal-fornitur tas-servizz, dwar x’inhuma d-drittijiet tiegħek u dwar l-azzjonijiet possibbli li tista’ tagħmel użu minnhom.

X’informazzjoni għandi nipprovdi lill-MCA meta nressaq ilment?

F’ħafna mill-każijiet, l-informazzjoni li ġejja tgħin lill-MCA biex tindirizza l-ilment tiegħek b’mod effiċjenti: 

  • Kopja tal-kuntratt tas-servizz tiegħek;
  • Kopji ta kwalunkwe korrispondenza mal-fornitur tas-servizz tiegħek relatata mal-ilment tiegħek;
  • Kopji ta kontijiet, jekk u meta applikabbli;
  • Kwalunkwe dokumentazzjoni relevanti oħra, bħal: il-formola għat-terminazzjoni tas-servizz; il-formola ta’ applikazzjoni għal ħlas dirett mill-kont bankarju; il-formola ta portabilita' tan-numri.
X’azzjoni tista’ tieħu l-MCA biex tindirizza lment?

Wara li jsiru l-investigazzjonijiet meħtieġa, u skont is-setgħat tal-MCA skont il-liġi, jekk l-Awtorita' tqis li l-fornitur tas-servizz ma jkunx indirizza l-ilment b’mod effettiv, din tidderieġi lill-fornitur tas-servizz rigward kif għandu jindirizza l-kwistjoni b’mod effettiv.

X’inhi l-proċedura tal-MCA għall-immaniġġjar tal-ilmenti?

Jekk tħoss li l-ilment tiegħek ma ġiex indirizzat b’mod xieraq anki wara li dan ikun ġie pproċessat skont il-proċeduri dwar l-immaniġġjar tal-ilmenti tal-fornitur tas-servizz tiegħek, nistgħu nkunu f’pożizzjoni li ngħinuk.

L-Awtorita' teħtieġ li, kull meta jkun possibbli, timtela Formola ta’ lment. Din għandha tintbagħat lill-MCA, onlajn jew bil-posta. Wara li nirċievu l-ilment tiegħek bil-miktub, aħna:

  • Ninnotifikawk dwar il-wasla tal-ilment tiegħek fi zmien jumejn ta xogħol;
  • Niċċekkjaw li tkun ipprovdejt id-dettalji relevanti kollha; 
  • Nippruvaw nagħtuk risposta sħiħa fi zmien 20 jum ta xogħol;
  • Niżguraw li inti diġa'  avviċinajt lill-fornitur tas-servizz tiegħhek biex issolvi l-kwistjoni;
  • Ninvestigaw l-ilment, li jista' jinvolvi komunikazzjoni ulterjuri miegħek u/jew mal-fornitur tas-servizz;
  • Nagħmlu kwalunkwe informazzjoni relatata mal-każ tiegħek aċċessibbli għall-partijiet kollha involuti, sakemm ma ssirx talba speċifika u valida mingħandek jew mingħand il-fornitur tas-servizz.
Konsumatur aħħari jista' jitlob kumpens?

L-Awtorita' tista’ biss teħtieġ li fornitur ta’ servizz jagħti kumpens lill-konsumatur, skont l-iskemi ta’ kumpens tal-fornitur tas-servizz, jekk ma jiġux ipprovduti l-livelli ta' kwalita' ta' servizz miftiehma fil-kuntratt għall-forniment tas-servizz tiegħek. Dan ma japplikax f’każijiet ta’ force majeure. Naturalment, il-fornituri tas-servizzi jistgħu jaqblu li joffru kumpens b’mod volontarju, ħlief fil-każijiet imsemmija hawn fuq. Madankollu, dan jistgħu jagħmluh skont id-diskrezzjoni tagħhom. 

Dan ma jfissirx li inti ma tistax tippreżenta t-talba tiegħek għal kumpens quddiem entitajiet oħra. F’ħafna każijiet, jekk tkun tal-fehma li ngħatalek servizz li mhuwiex sodisfaċenti u li inti intitolat/a għal kumpens, tkun tista’ tippreżenta talba lit-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumaturi. Dan it-Tribunal għandu s-setgħa li jiddetermina kwistjonijiet ta’ tilwim bejn il-klijenti u n-negozjanti.

Għal aktar informazzjoni, tista’ tikkuntattja lis-segretarjat tat-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumaturi f’dan l-indirizz: 4, Old Mint Street, Valletta CMR 02. Tista’ wkoll iċċempel fuq 21 239 892. Il-ħinijiet tagħhom tal-uffiċċju huma bejn id-09:00 ta’ filgħodu u n-12:30.

Jekk inti sid ta' impriża kummerċjali, għandek id-dritt li tirrikorri għand it-Tribunal għal Talbiet Żgħar. It-Tribunal għal Talbiet Żghar jinsab fil-Qrati tal-Ġustizzja, fi Triq ir-Repubblika, il-Belt Valletta. In-numri tat-telefon tagħhom huma 2590 2601 jew 2590 2242, u l-ħinijiet tagħhom tal-uffiċċju huma bejn id-09:00 ta filgħodu u t-3:00 ta filgħaxija. 

Posta
X’inhu oġġett postali?

Oġġett postali huwa oġġett (bħal ittra, pakkett, eċċ) indirizzat lilek u li jitwassallek minn operatur postali. Hemm diversi tipi ta’ oġġetti postali. Dawn jinkludu posta ordinarja, posta rreġistrata, bulk mail, express mail, eċċ.

X’inhu s-Servizz Postali Universali?

Is-Servizz Postali Universali jassigura li inti jkollok servizzi postali li huma meħtieġa fil-ħajja ta’ kuljum. Il-kumpanija Maltapost li hi l-fornitur maħtur għas-servizz postali universali, għandha r-responsabbiltà li tipprovdi dawn is-servizzi universali li jinkludu l-ġbir tal-ittri u l-pakketti lokalment u internazzjonalment. Għaldaqstant, l-MCA timponi ċerti obbligi dwar il-kwalità tas-servizz fuq il-Maltapost, li jinkludu, il-ħin li tieħu biex titwassal il-posta u tassigura li s-servizz postali jkun jista’ jaffordjah kulħadd. 

Kif għandi nindirizza l-ittri u l-pakketti postali?

Huwa importanti li sabiex tassigura li l-posta tiegħek titwassal malajr u fid-destinazzjoni t-tajba,  l-indirizz u l-bolla fuq l-ittra jew pakkett ikunu tajbin.

Ikteb l-indirizz matul l-itwal parti tal-envelopp. Ibda ikteb fuq in-naħa tax-xellug tal-envelopp, b’din l-ordni kif ġej:

  • L-Ewwel Linja: L-isem ta’ min se jirċievi l-oġġett postali
  • It-Tieni Linja: L-isem tad-dar/appartament u/jew numru + isem tat-triq/pjazza
  • It-Tielet Linja: Il-belt/raħal
  • Ir-Raba’ Linja: Il-kodiċi postali
  • Il-Ħames Linja: L-isem tal-pajjiż

Jekk teħtieġ tfittex kwalunkwe kodiċi postali f’Malta u Għawdex, żur il-MaltaPost postcode finder.

X’daqs għandhom jkunu l-kaxxa tal-ittri?

L-MCA tirrakkommanda li l-kaxxa tal-ittri tiegħek tkun ta’ daqs skont standards Ewropej spjegati hawn taħt:

 

Liema huma dawk l-oġġetti li ma jistgħux jiġu mpustati?

Ma tistax timposta kwalunkwe oġġett projbit, jew li jinkludi fih oġġetti perikolużi, splussivi jew illegali, jew li huma mniżżlin fuq il-websajt tal-MaltaPost.

Din il-lista tkun aġġornata fuq bażi regolari.

Għalkemm xi wħud mill-oġġetti għalik jistgħu jidhru li m’humiex perikolużi, dawn jistgħu jsiru perikolużi meta jkunu qed jinġarru minn post għall-ieħor. Ftakar li hija r-responsabbiltà tiegħek li tivverifika jekk oġġett huwiex wieħed ipprojbit jew le, u li l-fatt li l-operatur postali aċċetta li jġorru ma jħollokx minn din ir-responsabbiltà. 

Kif nista’ nkun naf fejn waslu oġġetti rreġistrati li npustajt?

Tista’ tkun taf fejn waslu oġġetti postali rreġistrati billi tuża International Courier Service, jew billi tagħżel s-servizz Track and Trace fuq il-websajt tal-MaltaPost u ddaħħal il-kodiċi bi 13-il numru taħt il-barcode u tagħfas SEARCH; u kif ukoll billi ċċempel lill-MaltaPost fuq in-numru 21224421, jew billi tibgħat imejl lil info@maltapost.com u tikkwota l-istess kodiċi. L-ammont ta’ informazzjoni li tingħata (inkluża dik jekk l-oġġett postali wasalx fid-destinazzjoni aħħarija tiegħu) tiddependi fuq l-operatur postali ta’ fejn qed jitwassal l-oġġett.

Kummerċ Elettroniku (eCommerce)
X’inhu l-eCommerce?

L-eCommerce (kummerċ elettroniku) huwa x-xiri u l-bejgħ ta’ prodotti u servizzi, jew it-trasferiment ta’ flus u informazzjoni, permezz ta’ netwerk elettroniku, prinċiparjament, l-Internet. Dawn it-transazzjonijiet kummerċjali jkunu jew bejn kumpaniji kummerċjali, jew bejn kumpaniji kummerċjali u l-konsumatur, bejn il-konsumaturi nfushom  jew bejn il-konsumatur u kumpanija kummerċjali. Kważi kwalunkwe prodott jew servizz jista’ jkun offrut permezz tal-eCommerce, minn kotba għal mużika, minn servizzi finanzjarji għal biljetti tal-ajru.

Għal xiex għandi noqgħod attent meta nixtri onlajn?

Ivverifika x’tip ta’ attività kummerċjali hi u x’inhu qed jinbiegħ. Kull min ibiegħ onlajn huwa marbut li jagħti ċertu informazzjoni bħal:

  • L-isem tal-kumpanija;
  • L-indirizz li jeżisti b’mod fiżiku fejn hu stabbilit;
  • In-numru ta’ reġistrazzjoni, hekk irreġistrat f’xi reġistru kummerċjali pubbliku;
  • Fejn l-attività kummerċjali teħtieġ xi tip ta’ permess, għandu jkun hemm id-dettalji tal-awtorità kompetenti. Pereżempju, kumpanija li topera fl-industrija tat-telekomunikazzjoni teħtieġ il-permess tal-MCA;
  • In-numru tar-reġistrazzjoni tal-Value Added Tax (VAT); u
  • L-indirizz tal-imejl u n-numru tat-telefon fejn tista’ tikkuntattja lill-kumpanija f’każ ta’ mistoqsijiet jew problemi.

Ikun tajjeb ukoll li wieħed jagħti titwila lejn il-feedback u l-kummenti ta’ konsumaturi oħrajn li diġà jkunu xtraw mingħand l-istess kumpanija. 

X’għandi nagħmel qabel ma nixtri prodott jew servizz?
  • Aqra sew l-informazzjoni kollha dwar il-prodott jew servizz li tixtieq tixtri jew tabbona għalih. Ara wkoll l-istruzzjonijiet ta’ kif għandu jintuża l-prodott, speċjalment xi avviżi ta’ sigurtà jew kontra indikazzjoni ta’ saħħa.
  • Ħares bir-reqqa lejn kwalunkwe stampi/ritratti tal-prodott.
  • Jekk tixtieq tieħu sehem f’xi rkant onlajn, qis li tifhem sew ir-regoli tal-irkant u t-termini u l-kundizzjonijiet marbutin ma’ kwalunkwe xiri li se tagħmel. Qatt tagħmel offerta fuq oġġett li m’għandek l-ebda intenzjoni li tixtri. Ftakar li jekk tkun dak li tagħmel l-ogħla offerta, inti marbut li tixtri bil-prezz li tkun offrejt.
  • Qabel ma tikkonferma l-ordni, jekk ikun hemm bżonn, ikkuntattja lill-bejjiegħ sabiex tikkjarifika kwalunkwe mistoqsija jew talba biex tiksebl-informazzjoni li teħtieġ.
  • Qis li tkun taf kemm se tkun l-ispiża totali f’Ewro, jiġifieri, kemm se jiswa l-prodott jew servizz bil-VAT inkluża, u kwalunkwe spejjeż oħrajn, bħal:
      • Spejjeż tal-kunsinna (shipping costs) - Kun ċert li m’intix qed tħallas aktar għal xi express service, sakemm ma tkunx tixtieq l-oġġett malajr u inti lest li tħallas aktar.
      • Taxxi u dazji - Meta tixtri onlajn minn pajjiżi barra mill-Unjoni Ewropea (U.E.), wieħed irid iħallas dazji u VAT meta l-oġġett jasal Malta. Ir-rata u tip ta’ dazji imposti jiddependi mit-tip, kwalità u valur tal-oġġetti mixtrijin. [Aktar informazzjoni tista’ tinkiseb mid-Dipartiment tad-Dwana, Ministeru tal-Finanzi].
X’għandi nagħmel qabel nikkonferma li lest li nixtri?
  • Aqra sew it-termini u l-kundizzjonijiet tal-ftehim tax-xiri (purchase agreement), speċjalment kwalunkwe restrizzjonijiet jew limitazzjonijiet fuq il-bejgħ, bħal m’huma return policies, cash-back policies jew policies fuq oġġetti li jista’ jkollhom xi ħsara.
  • Ġaladarba tkun taf l-ispiża totali ta’ dak li se tixtri, qabel tħallas, ikkonferma li l-ordni hija korretta. Kumpanija serja tagħtik sommarju ċar tal-ordni tiegħek qabel ma tħallas, xi drabi msejjaħ ‘checking-out’ u f’dan l-istadju tingħata l-possibbiltà li tirrevedi l-ordni tiegħek għal kwalunkwe żbalji fid-dettalji jew kwantitajiet.
  • Wara li tagħmel l-ordni tiegħek, għandek tirċievi imejl b’irċevuta jew b’konferma ta’ dak li xtrajt. Jekk din ma taqbilx ma’ dak li inti ridt/ordnajt, ikkuntattja minnufih lill-bejjiegħ bl-imejl jew bit-telefon. Huwa importanti li żżomm kopja ta’ dan id-dokument.
  • Ifli sew kwalunkwe garanzija dwar ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ li jsewwi, jirrifondi jewjibdel il-prodott tiegħek jew partijiet minnu jekk jinstab li dan ikun diffettuż. Ara:
      • Il-perjodu tal-garanzija u xi tkopri;
      • Lil min trid tikkuntattja għat-tiswija, għar-rifużjoni jew tibdil meta taħt il-garanzija; u
      • X’responsabbiltà lest jieħu l-bejjiegħ jekk l-oġġett ma jaħdimx jew jikkawża xi ħsarat.
  •  Ara x’metodi ta’ ħlas huma disponibbli mill-bejjiegħ, li prinċiparjament jinkludu:
      • Ħlas bil-karta ta’ kreditu;
      • Ħlas bil-karta’ ta’ debitu, ċekk personali, ċekk bankarju jew money order; u
      • Servizzi ta’ ħlas onlajn.
  •  Ara meta għandek tirċievi dak li tkun xtrajt. Sakemm ma tiftiehimx mod ieħor, il-bejjiegħ għandu jibagħtlek l-ordni tiegħek fi żmien tletin (30) jum minn meta tkun għamilt l-ordni.
  • Kun konxju mid-dritt tiegħek li tħassar l-ordni. Meta tixtri onlajn, tingħata perjodu speċifiku li fih tista’ twaqqaf is-servizz jew tagħti lura l-prodott, mingħajr ma tagħti l-ebda raġuni għaliex u mingħajr ma jkollok tħallas xi penali. (Il-perjodu ta’ żmien li fih tista’ tħassar l-ordni jvarja minn pajjiż għall-ieħor, madankollu, bħala regola ġenerali, dan il-perjodu ma jistax ikun anqas minn sebat ijiem. Ordnijiet ma’ bejjiegħa onlajn Maltin jistgħu jitħassru fi żmien 14-il jum)
  • Ifhem il-policies tal-bejjiegħ f’dak li għandu x’jaqsam ma’ possibbiltà li tagħti l-prodott lura  u rifużjoni tal-ispejjeż. Prinċiparjament:
      • Fuq liema kundizzjonijiet il-bejjiegħ se jħallik tagħti lura l-prodott li tkun xtrajt, anke jekk miftuħ, fi żmien raġonevoli għal rifużjoni totali, kreditu li jista’ jissarraf fi prodotti oħrajn jew skambju ekwu; u
      • Jekk hux se jkollok tħallas l-ispejjeż sabiex tibgħat il-prodott lura u/jew hux se jkollok tħallas dik li tissejjaħ ‘restocking fee’.
  • Ipprintja u/jew żomm kopja tat-termini u kundizzjonijiet, garanziji, deskrizzjoni tal-oġġetti, l-informazzjoni dwar il-kumpaniji, l-imejls li kkonffermaw il-bejgħ, u żomm kollox flimkien bħala rekord ta’ dak li xtrajt. Minbarra dan, żomm kopja ta’ kwalunkwe korrispondenza mal-bejjiegħ, għax din tista’ tiġi bżonnha jekk tinqala’ xi problema.
Kif nista’ nkun żgur li qed jitħarsu d-dettalji personali tiegħi?
  • Il-maġġoranza ta’ transazzjonijiet onlajn jeħtieġu l-użu ta’ username u /jew password. Għaldaqstant kun ċert li l-password hija unika, billi tagħżel taħlita ta’ ittri, numri u marki tal-punteġġjatura.
  • Ibdel il-password tiegħek b’mod regolari u tużax l-istess password f’accounts differenti.
  • Assigura ruħek li l-bejjiegħ joffri proċess sigur ta’ checkout. Dan iwassal sabiex l-informazzjoni personali u finanzjarja tiegħek tkun tista’ tinqara biss mill-bejjiegħ u mill-istituzzjoni li tkun ħarġitlek il-karta tal-kreditu, u din ma tistax tkun imbagħbsa minn oħrajn.
X’miżuri ta’ sigurtà għandi nfittex meta nixtri onlajn?
  • Fittex għal policy ta’ sigurtà li għandha tkun fuq il-websajt;
  • Fittex websajts li jużaw teknoloġija msejħa Secure Sockets Layer (SSL) li tipproteġi kwalunkwe informazzjoni personali li inti tagħti fuq l-internet meta tixtri onlajn. Dawn il-websajts jistgħu juru logo ta’ entità li tiċċertifika l-użu tal-‘SSL’, jew jużaw l-ittri ‘SSL’, jew tidher nota fuq l-iskrin (pop up box) li tgħid li se taċċessa żona sigura f’dik il-websajt;
  • Ħares lejn l-indirizz tal-websajt fejn qed tintalab tagħti d-dettalji tal-karta tal-kreditu tiegħek. Jekk l-indirizz jibda ‘https://www’ u mhux b’ ‘http://www’ tas-soltu, jfisser li din hija websajt sigura. Barra minn hekk, jekk il-kaxxa fejn hemm l-indirizz tal-websajt taqleb għal aħdar, dan jista’ jfisser ukoll li din il-websajt għandha livelli oħrajn ta’ sigurtà.
  • Fittex għal ikona żgħira ta’ ċavetta sħiħa jew katnazz magħluq fil-parti t’isfel tal-browser.
  • Agħżel mod kif tħallas li huwa sigur u faċli biex tużah, li jipproteġi l-informazzjoni finanzjarja tiegħek meta tixtri onlajn:
    • Ħlasijiet bil-karta tal-kreditu huma aktar siguri minn ħlas b’ċekk jew money order. Dan il-metodu mhux biss jgħin sabiex tipprevjeni li l-informazzjoni personali tiegħek tispiċċa għand dawk li jistgħu jużawha ħażin, iżda tkun tista’ titlob li l-pagament jitreġġa’ lura fuq il-karta tal-kreditu tiegħek mill-bank, meta:
      • L-oġġett ma jasalx fi żmien tletin (30) jum minn meta sar l-ħlas;
      • L-oġġett mhuwiex dak li ordnajt u xtrajt;
      • Tkun iċċarġġjat darbtejn; jew
      • Isir xi żball meta t-transazzjoni ġiet ipproċessata.
    • Is-servizzi ta’ ħlasijiet onlajn jimmaniġġjaw it-trasferiment ta’ flus bejnek u bejn il-bejjiegħ meta qed tixtri onlajn. Kumpaniji li joperaw onlajn u li joffru dan is-servizz jippermettulek toħloq account personali li tista’ tuża sabiex tixtri minn diversi bejjiegħa onlajn madwar id-dinja, mingħajr ma jkollok għalfejn toqgħod iddaħħal id-dettalji tal-karta tal-kreditu tiegħek għal kull transazzjoni. Kull ma jkun jeħtieġ huwa li ddaħħal l-informazzjoni tal-account tiegħek għall-ewwel darba; u din tinżamm b’mod sigur mill-fornitur tas-servizz tal-ħlasijiet onlajn.
Kif nista’ nevita li nisfa vittma ta’ kwalunkwe serq onlajn?
  • Oqgħod attent li ma jisirqulekx l-identità tiegħek meta tixtri onlajn. Dan iseħħ meta tinsteraq l-informazzjoni personali u finanzjarja tiegħek u din tintuża b’mod illegali sabiex jinfetħu accounts f’ismek.
  • Oqgħod attent minn imejls foloz, imsejħin ‘spoof emails’. Dawn l-imejls jagħtu l-impressjoni li qed jintbagħtu minn kumpaniji magħrufin u ta’ reputazzjoni, jew websajts popolari, pereżempju, il-bank tiegħek, aġenzija tal-assigurazzjoni, rkantijiet onlajn, eċċ., u jitolbuk twieġeb billi tagħti informazzjoni personali u finanzjarja tiegħek. Din l-attività hija magħrufa bħala ‘phishing’ jew ‘spoofing’.
  • Qatt twieġeb imejls li tirċievi mingħand xi ħadd li ma tafx jew mingħand xi ħadd li qed jistaqsik biex tagħti informazzjoni personali. Aqbad u ħassar dawn il-messaġġi immedjatament malli tirċevihom!
  • Tiftaħx dokumenti u attachments oħrajn u tagħfasx links li jkun hemm f’imejls li potenzjalment huma suspettużi, għax dawn jistgħu jkunu foloz. Nissuġġerixxu li tiftaħ window oħra fil-browser u daħħal manwalment l-indirizz tal-link u b’hekk tkun tista’ tidħol fil-websajt it-tajba.
  • Qatt tħallas permezz tal-imejl meta tixtri onlajn billi tipprovdi d-dettalji tal-karta tal-kreditu tiegħek f’imejl normali.
  • Agħti kas b’mod regolari tal-ħlasijiet imniżżlin fl-istatement tal-karta tal-kreditu tiegħek sabiex taqbad kwalunkwe ħlasijiet li taħseb li ma tkunx għamilthom int.
  • Jekk taħseb li sfajt vittma ta’ attakk spoof u ta’ serq ta’ identità bħal dan, fittex agħmel rapport għand il-Bank tiegħek u t-Taqsima tas-Cyber Crime tal-Korp tal-Pulizija, billi ċċempel in-numru 2294 2231 jew billi tibgħat imejl lil: computer.crime@gov.mt

 

Minn fejn nista’ nikseb aktar information f’każ li niltaqa’ ma’ kwalunkwe diffikultà waqt li qed nixtri onlajn?

F'każ li jkollok xi tilwima ma’ xi kumpanija onlajn f’Malta, tista’ tikseb l-għajnuna mingħand l-Awtorità ta’ Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA). L-MCCAA hija l-entità responsabbli li tassigura li kulħadd jimxi skont ir-Regolamenti tad-Drittijiet tal-Konsumatur.

F’każ li jkollok tilwima ma’ kumpanija li topera f’pajjiż ieħor tal-U.E., tista’ titlob l-għajnuna billi tirrikorri għand iċ-Ċentru Ewropew tal-Konsumatur (ECC).

Televiżjoni Free-To-Air
Kif nista’ nara l-istazzjonijiet free-to-air?

Għandek bżonn aerial UHF u decoder diġitali jew TV diġitali.Jekk għandek televixin mill-moderni, bħal LCD, LED jew plasma TV, probabbilment diġà għandek it-tagħmir diġitali meħtieġ inkorporat fih, u x’aktarx li m’għandekx bżonn affarijiet oħra. Min-naħa l-oħra, jekk għandek televixin ftit eqdem, bħal pereżempju televixin ‘tat-tubu’, ikollok bżonn tixtri decoder diġitali.

Kemm-il stazzjon jiġi trażmess fuq il-free-to-air?

Bħalissa fuq il-free-to-air hemm tmien (8) stazzjonijiet Maltin: Xejk, F Living, Net, One, Smash, TVM, TVM 2 u Parliament TV.

Lejn liema direzzjoni għandi nippożizzjona l-aerial tiegħi?

L-aerial tiegħek għandu jħares lejn id-direzzjoni ta’ wieħed mill-postijiet li ġejjin: Delimara, in-Nadur, il-Mellieħa, l-Imtarfa, in-Naxxar jew Portomaso, minħabba li hemm trażmettituri installati f’dawn iż-żoni.

Minn fejn nista’ nixtri decoder diġitali jew TV diġitali?

Tista’ tixtri decoder diġitali jew TV diġitali minn kwalunkwe ħanut tal-għażla tiegħek. Madankollu, għandek tistaqsi lir-rappreżentant jew lis-salesperson tal-ħanut biex tikkonferma jekk it-tagħmir li tkun beħsiebek tixtri huwiex adattat biex tara l-istazzjonijiet free-to-air. Qabel tixtri decoder, ħu nota tad-ditta u tal-mudell tat-televixin tiegħek, sabiex ir-rappreżentant jew is-salesperson ikun jista’ jurik decoders diġitali kompatibbli miegħu u jurik liema tip ta’ video cable għandek tixtri.

Kif nagħmel biex ninstalla decoder diġitali?

Qabel tinstalla d-decoder diġitali tiegħek, għandek dejjem taqra bir-reqqa l-istruzzjonijiet ipprovduti. L-informazzjoni hawn taħt tiddeskrivi l-installazzjoni ta’ decoder diġitali u m’għandhiex tissostitwixxi l-istruzzjonijiet li jkunu ġew ipprovduti mad-decoder diġitali.

  1. Aqla’ t-televixin minn mal-plakka tad-dawl.
  2. Aqla’ l-wajer tal-aerial minn mal-parti ta’ wara tat-televixin, u qabbdu mas-socket immarkat ‘ANT IN’ tad-decoder diġitali.
  3. Qabbad tarf tal-video lead mas-socket tad-decoder immarkat ‘TV’, u qabbad it-tarf l-ieħor mat-televixin.
  4. Qabbad il-wajers tal-elettriku tad-decoder u tat-televixin ma’ plakka tad-dawl.
  5. Ixgħel id-decoder u t-televixin. It-televixin tiegħek normalment għandu jkun kapaċi jfittex u jidentifika d-decoder diġitali b’mod awtomatiku, iżda jekk dan ma jseħħx, kemm tagħżel l-istazzjon ‘AV1’ fuq ir-remote control tat-televixin tiegħek. 
Roaming
X’inhu r-roaming internazzjonali?

Ir-roaming internazzjonali huwa servizz offrut mill-operaturi tat-telefonija mobbli li jippermettulek tuża l-mowbajl jew apparat simili ieħor, pereżempju, l-internet key/stick, meta tkun imsiefer. Peress li l-operatur ma jipprovdix is-servizzi tiegħu barra minn Malta, dan għandu ftehim ma’ operaturi barranin li jħalluk iċċempel u tirċievi telefonati, tibgħat u tirċievi SMSs, u tuża servizzi oħrajn bħal voicemail u servizzi ta’ data, meta tkun qed tivvjaġġa f’pajjiżi oħrajn. 

X’għandi nagħmel qabel insiefer?

Huwa importanti li qabel issiefer, tikkuntattja l-operatur tiegħek u tiċċekkja dawn li ġejjin:

  • Jekk l-abbonament tiegħek jinkludix ir-roaming internazzjonali fil-pajjiż fejn sejjer; 
  • Kemm se jkollok tħallas meta tuża l-mowbajl fil-pajjiż fejn sejjer, inklużi t-telefonati, SMS, MMS, l-aċċess għall-Internet, u l-użu tal-voicemail;
  • Liema netwerk barrani huwa l-aħjar għalik u li joffri l-irħas rati tar-roaming, jekk ikun hemm, u kif tagħżel l-operatur barrani li tixtieq waqt li tkun imsiefer; u 
  • Kif tattiva u tuża s-servizzi importanti oħrajn (voicemail, call diverts, l-għażla tan-netwerk) waqt li tkun roaming u l-ispejjeż tagħhom.

Barra minn hekk, nissuġġerixxu li tagħti kas ta’ dawn:

  • In-numru serjali tas-sett tal-mowbajl tiegħek, imsejjaħ IMEI number, li s-soltu jkun fuq wara, taħt il-batterija. Wieħed jista’ wkoll jiksbu billi jagħfas *#06# fuq il-mowbajl stess; u
  • In-numru tat-telefon tas-servizz tal-customer care tal-operatur tiegħek.

Dawn huma meħtieġa f’każ li titlef jew jinsteraqlek il-mowbajl waqt li qed tivvjaġġa.

X’inhu r-Regolament tal-U.E. dwar ir-Roaming?

F’Ġunju tal-2007, l-Unjoni Ewropea (U.E.) niedet Regolament li jqiegħed limitu għall-ispejjeż meta tagħmel u tirċievi telefonati fuq il-mowbajl waqt li tivvjaġġa bejn Stati Membri tal-U.E., imsejħa ‘Euro-tariff’, sabiex tassigura li int ma tħallasx prezzijiet eċċessivi fuq servizzi tar-roaming meta tagħmel u tirċievi telefonati meta żżur xi pajjiż tal-U.E. Fl-2009, dan ir-Regolament kien emendat sabiex jiddaħħlu regoli oħrajn, bħal iktar traħħis tal-prezzijiet għal meta iċċempel u tirċievi telefonati, id-dħul ta’ limitu tal-prezzijiet fuq SMSs meta tkun roaming,  kif ukoll id-dħul ta’ mekkaniżmu li jaqta’ s-servizz ta’ data meta tkun ilħaqt il-limitu tiegħek. Iddaħħlu wkoll diversi miżuri ta’ trasparenza sabiex jassiguraw li int tkun infurmat tajjeb dwar it-tariffi tar-roaming għat-telefonati, l-SMSs u l-użu tas-servizzi ta’ data, u li jżommuk aġġornat bi kwalunkwe bidliet f’dawn it-tariffi. F’Lulju 2012, dan ir-Regolament kompla jiżviluppa fuq ir-regoli eżistenti, billi komplew jitraħħsu t-tariffi għat-telefonati li tagħmel u li tirċievi, u kif ukoll biex tibgħat SMS. Barra minn hekk, ir-Regolament tal-2012 introduċa limitu fuq is-servizzi tad-data tar-roaming u esteda l-miżuri ta’ trasparenza li kienu ddaħħlu fl-2009 sabiex japplikaw ukoll anke meta tkun roaming barra mill-U.E. 

L-aħħar emendi tar-Regolament tal-U.E. dwar ir-roaming daħħal mekkaniżmu ġdid sabiex ineħħi l-ħlasijiet għar-roaming. B’hekk, fit-30 ta’ April 2016, iddaħħlet it-tariffa msejħa Roam like at home (RLAH) +  li ħadet post il-‘Euro-tariff’ preċedenti. Issa, l-operaturi tas-servizz tal-mowbajl se jkunu jistgħu iżommulek biss tariffa żgħira (magħrufa bħala surcharge) fuq il-prezzijiet normali meta tkun qed tivvjaġġa fl-U.E. (ara lista hawn taħt). Fl-2017, ir-Regolament tal-U.E. se jkompli jipproteġi lill-konsumaturi u se jiddaħħlu miżuri ġodda. 

Filwaqt li r-Regolament tal-U.E. dwar ir-roaming japplika biss meta qed tivvjaġġa fit-28 Stat Membru tal-U.E. imsemmijin hawn fuq, hemm xi miżuri li japplikaw ukoll meta tivvjaġġa barra mill-U.E.

Għal aktar informazzjoni dwar it-tariffi tar-roaming fl-Ewropa, żur il-websajt tal-U.E.

Liema huma s-servizzi li jkolli nħallas għalihom meta nivvjaġġa fl-U.E.?

Int trid tħallas għal:

  • Telefonati li tagħmel u tirċievi minn Malta, u oħrajn minn u lejn xi ħadd fil-pajjiż destinatarju jew fi kwalunkwe pajjiż ieħor;
  • SMS li tibgħat lil xi ħadd f’Malta, fil-pajjiż destinatarju jew fi kwalunkwe pajjiż ieħor;
  • L-Użu tas-Servizz tad-Data, pereżempju, meta tniżżel imejls, ritratti, mużika, films, tkun fuq l-Internet u tibgħat jew tirċievi MMS;
  • Meta tisma’ l-messaġġi fuq il-voicemail: inti tħallas bl-istess rata meta tagħmel sejħa minn pajjiż tal-U.E. lejn Malta. Biex tevita din l-ispiża, tista’ tagħżel li tisma’ l-messaġġi biss meta tkun Malta;
  • Meta tagħmel divert/forward tat-telefonati u l-messaġġi tal-voicemail lejn numru ta’ mowbajl ieħor ieħor jew voicemail inbox oħra li mhumiex fil-pakkett tar-roaming.

Inti MA tħallasx meta:

  • Tirċievi SMS; u
  • Tirċievi messaġġ fuq il-voicemail: inti ma tħallasx meta xi ħadd iħalli messaġġ fuq il-voicemail tiegħek waqt li inti tkun qed tivvjaġġa f’wieħed mit-28 Stat Membru tal-U.E. 

Nota: Jista’ jkun li meta tivvjaġġa f’pajjiżi li mhumiex fl-U.E., inti jkollok tħallas meta tirċievi messaġġ fuq il-voicemail. Għaldaqstant, nissuġġerixxu li tiċċekkja mal-operatur tiegħek fuq kemm jiġi jiswik meta jħallulek messaġġ, u kif tista’ tevita dawn it-tariffi, billi, pereżempju ma tħallix is-servizz tal-voicemail attiv waqt li tkun imsiefer. 

Qis ukoll li l-ħlasijiet li jkollok tħallas meta tuża l-mowbajl barra minn Malta jistgħu jvarjaw, u dan jiddependi fuq:

  • Jekk intix abbonat pre-paid jew post-paid;
  • Liema tariffa int abbonat għaliha; u
  • L-operatur tan-netwerk barrani li qed tuża waqt li tkun roaming.

Għaldaqstant, nissuġġerixxu li tiċċekkja sew kemm se tkun qed tħallas qabel ma ssiefer, billi ċċempel lill-operatur tiegħek. 

X’inhi domestic pricing għal għan tat-tariffa l-ġdida ‘Roam Like at Home +’ ?

Domestic pricing jew inkella tariffa lokali tfisser dawk l-ammonti li tħallas per unit għal telefonati, SMSs u datameta tkun Malta. It-tariffi lokali jvarjaw skont il-pakkett li int abbonat għalih, u anke bejn operator u ieħor. 

Ir-Regolament tal-U.E. dwar ir-Roaming jgħid li t-tariffa lokali li trid tintuża biex tkun ikkalkulata t-tariffa ‘Roam Like at Home +’ , għandha tkun mhux iktar mill-prezz ta’ telefonata/SMS li tagħmel waqt li qiegħed Malta, lejn numru li mhuwiex abbonat mal-istess operatur tiegħek. Dan jissejjaħ ukoll il-prezz off-net.

Pereżempju: Inti abbonat b’pakkett li jinkludu telefonati illimitati lejn in-netwerk tiegħek stess, u tariffa ta’ €0.20 kull minuta għal telefonati lejn netwerks oħrajn (telefonati off-net). Dan ifisser li meta tkun Malta, ir-rata lokali biex iċċempel ħabib tiegħek fuq l-istess netwerk tiegħek tiġi b’xejn. Madankollu, il-prezz tar-roaming biex iċċempel lill-istess ħabib tiegħek meta qed tivvjaġġa f’pajjiż tal-U.E. hija t-tariffa lokali off-net, jiġifieri €0.20 kull minuta u s-surcharge.

Hemm ċerti pakketti li joffrulek ammont ta’ minuti/SMS u/jew data b’xejn sabiex tużahom lokalment. Wara li tuża din l-allokazzjoni b’xejn f’Malta, inti tibda tħallas b’rata msejħa out of bundle. F’dan il-każ, meta tivvjaġġa f’pajjiż ieħor tal-U.E., it-tariffa tar-roaming tuża l-istess mekkaniżmu bħal dak lokali, b’żieda ta’ surcharge.

Meta tużà din l-allokazzjoni fi Stat Membru tal-U.E., inti xorta jkollok tħallas surcharge, u wara li tuża din l-allokazzjoni, inti tibda tħallas bir-rata out of bundle, b’żieda ta’ surcharge.

Kemm se nħallas meta nċempel minn pajjiż ieħor tal-U.E.?

Meta ċċempel minn pajjiż tal-U.E. lejn pajjiż ieħor tal-U.E., issa tibda tħallas it-tariffa lokali b’żieda ta’ surcharge li ma tistax tkun aktar minn €0.05 kull minuta. 

Nota: Il-ħlasijiet kollha msemmija f’din is-sezzjoni ma jinkludux VAT u dazji.

Hawn taħt għandek issib eżempji b’xenarji differenti li jistgħu japplikaw għalik waqt li tkun roaming fl-U.E.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.10 kull minuta għat-telefonati kollha li tagħmel meta tkun Malta. B’dan ix-xenarju, meta ċċempel minn pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas mhux aktar minn €0.15 (jiġifieri €0.10 + €0.05 surcharge) kull minuta.

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett li għandu telefonati illimitati lejn in-netwerks kollha. Meta ċċempel minn pajjiż ieħor tal-U.E., l-iktar li se tħallas hija s-surcharge ta’ €0.05 kull minuta.

Eżempju 3: Inti abbonat b’pakkett li jinkludi 100 minuta b’xejn lejn in-netwerks kollha u wara li tkun użajt l-100 minuta int tibda teħel €0.14 kull minuta. Meta ċċempel minn pajjiż tal-U.E., inti se tħallas is-surcharge ta’ €0.05 kull minuta għall-ewwel 100 minuta u malli taqbiżhom, mhux aktar minn €0.19 (i.e. €0.14 + €0.05 surcharge) kull minuta.

Kif kien spjegat diġà, it-tariffa ta’ meta tagħmel telefonata meta tkun roaming fl-U.E., hija t-tariffa lokali b’żieda ta’ surcharge sa mhux aktar minn €0.05 kull minuta. Madankollu, dan mhux dejjem huwa l-każ. Ir-Regolament dwar ir-Roaming jgħid li meta tiżdied is-surcharge mat-tariffa lokali, it-tariffa RLAH + m’għandhiex tkun aktar minn €0.19 kull minuta. Barra minn hekk, jekk it-tariffa lokali hija aktar minn €0.19 kull minuta, l-operatur jista’ jiġbor biss it-tariffa lokali u mhux is-surcharge.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.18 kull minuta għal telefonati f’Malta. F’dan ix-xenarju, meta ċċempel minn pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas €0.18 b’żieda ta’ surcharge ta’ mhux aktar minn €0.01. 

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.24 kull minuta għal telefonati f’Malta. B’hekk, jekk iċċempel ħabib tiegħek, inti tħallas €0.24 kull minuta, kemm jekk iċċempillu minn Malta u kemm jekk iċċempillu meta tkun roaming fl-U.E. 

Anke jekk il-ħlasijiet imsemmijin aktar qabel huma bbażati b’rata kull minuta, meta tivvjaġġa f’pajjiż tal-U.E., inti se tħallas tariffa waħda għall-ewwel 30 sekonda ta’ kull telefonata li tagħmel, jiġifieri, inti se tħallas nofs it-tariffa kull minuta anke jekk iddum anqas minn 30 sekonda. Wara l-ewwel 30 sekonda, int imbagħad tibda tħallas għal kull sekonda. 

Ikolli nħallas iktar jekk nirċievi telefonati waqt li nkun roaming?

It-telefonati li tirċievi meta tkun roaming f’pajjiż tal-U.E. m’għadhomx bit-tariffa ta’ €0.05. Mit-30 ta’ April 2016, l-ogħla tariffa li tħallas meta tirċievi telefonata hija €0.01/minuta.           

Kemm se nħallas biex nibgħat SMS?

Meta issa se tibgħat SMS u tkun roaming f’pajjiż tal-U.E., se tħallas tariffa lokali b’żieda tas-surcharge li mhux se tkun aktar minn €0.02.

Nota: Il-ħlasijiet kollha msemmija f’din is-sezzjoni ma jinkludux VAT u dazji.

Hawn taħt għandek issib eżempji b’xenarji differenti li jistgħu japplikaw għalik waqt li tkun roaming fl-U.E.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.03 għal kull SMS li tibgħat meta tkun Malta. B’dan ix-xenarju, meta tibgħat SMS minn pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas mhux aktar minn €0.05 (i.e. €0.03 + €0.02 surcharge). 

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett li għandu SMSs illimitati lejn in-netwerks kollha. Meta tibgħat SMS minn pajjiż ieħor tal-U.E., l-iktar li se tħallas hija s-surcharge ta’ €0.02 kull SMS.

Eżempju 3: Inti abbonat b’pakkett li jinkludi 50 SMS b’xejn lejn in-netwerks kollha u wara li tkun użajt l-50SMS int tibda teħel €0.04 kull SMS. Meta tibgħat SMS minn pajjiż tal-U.E., inti se tħallas is-surcharge ta’ €0.02 kull SMS għall-ewwel 50 SMS li tibgħat u malli taqbiżhom, mhux aktar minn €0.06 (i.e. €0.04 + €0.02 surcharge) kull SMS.

Kif kien spjegat diġà, it-tariffa għal SMS meta tkun roaming fl-U.E. hija t-tariffa lokali b’żieda ta’ surcharge sa mhux aktar minn €0.02. Madankollu, dan mhux dejjem huwa l-każ. Ir-Regolament dwar ir-Roaming jgħid li meta tiżdied is-surcharge mat-tariffa lokali, it-tariffa RLAH + m’għandhiex tkun aktar minn €0.06 kull SMS. Barra minn hekk, jekk it-tariffa lokali hija aktar minn €0.06 kull SMS, l-operatur jista’ jiġbor biss it-tariffa lokali u mhux is-surcharge.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.05 kull SMS li tibgħat meta tkun Malta. F’dan ix-xenarju, meta tibgħat SMS minn pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas €0.06 (i.e. €0.05 + 0.01 surcharge) kull SMS.

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.07 kull SMS li tibgħat lil kull netwerks meta tkun Malta. F’dan ix-xenarju, meta tibgħat SMS u tkun roaming fl-U.E inti se tħallas €0.07 kull SMS.

Nota: M’inti se tħallas xejn meta tirċievi SMS u tkun roaming f’pajjiż tal-U.E.

Kemm se nħallas biex nuża d-data waqt li nkun roaming f’pajjiż tal-U.E.?

Inti tuża s-servizzi ta’ data roaming kull meta tniżżel l-imejls, ritratti, mużika jew films, tkun fuq l-Internet, tibgħat u tirċievi messaġġi MMS fuq l-mobajl jew apparat mobbli ieħor bħal tablets jew internet key/stick meta tkun f’xi pajjiż tal-U.E. 

Issa, meta tuża s-servizzi tad-data waqt li tkun roaming f’pajjiż tal-U.E., se tibda tħallas it-tariffa lokali b’żieda ta’ surcharge li mhux se tkun aktar minn €0.05 għal kull MB.

Nota: Il-ħlasijiet kollha msemmija f’din is-sezzjoni ma jinkludux VAT u dazji.

Hawn taħt għandek issib eżempji b’xenarji differenti li jistgħu japplikaw għalik waqt li tkun qed tuża servizzi ta’ data roaming meta qed tivvjaġġa f’pajjiż tal-U.E.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.15 kull MB li tuża meta tkun Malta. B’dan ix-xenarju, jekk tuża MB ta’ data f’pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas mhux aktar minn €0.20 (i.e. €0.15 + €0.05 surcharge). 

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett li għandu data illimitata. Meta tuża s-servizzi ta’ data minn pajjiż ieħor tal-U.E., l-iktar li se tħallas hija s-surcharge ta’ €0.05 kull MB.

Eżempju 3: Inti abbonat b’pakkett li jinkludi 1GB ta’ data b’xejn u wara li tkun użajt l-1GB int tibda teħel €0.10 kull MB. Meta tivvjaġġa f’pajjiż tal-U.E., inti se tħallas is-surcharge ta’ €0.05 kull MB għall-ewwel 1GB u malli taqbiżhom, mhux aktar minn €0.15 (i.e. €0.10 + €0.05 surcharge) kull MB ta’ data li tuża.

Kif kien spjegat diġà, it-tariffa għas-servizzi ta’ roaming ta’ data hija t-tariffa lokali b’żieda ta’ kwalunkwe surcharge sa mhux aktar minn €0.05. Madankollu, dan mhux dejjem huwa l-każ. Ir-Regolament dwar ir-Roaming jgħid li meta tiżdied is-surcharge mat-tariffa lokali, it-tariffa RLAH + m’għandhiex tkun aktar minn €0.20 kull MB. Barra minn hekk, jekk it-tariffa lokali hija aktar minn €0.20 kull MB, l-operatur jista’ jiġbor biss it-tariffa lokali u mhux is-surcharge.

Eżempju 1: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.18 kull MB li tuża meta tkun Malta. F’dan ix-xenarju, meta tuża 1MB waqt li tkun f’pajjiż ieħor tal-U.E. inti se tħallas €0.20 (i.e. €0.18 + 0.02 surcharge).

Eżempju 2: Inti abbonat b’pakkett fejn tħallas €0.25 kull MB meta tuża s-servizzi tad-data meta tkun Malta. F’dan ix-xenarju, meta tuża 1MB ta’ data, inti se tħallas €0.25 kemm jekk tkun Malta u kemm jekk tkun roaming fl-U.E.

Nota: Is-servizzi tar-roaming ta’ data huma kkalkulati fuq bażi per Kb, ħlief għall-messaġġi Multimedia (MMS) li jistgħu jkunu kkalkulati għal kull MMS.

Kif se nkun infurmat b’dawn il-ħlasijiet dovuti?

F’każ ta’ telefonati u SMSs, malli tasal f’pajjiż ieħor awtomatikament, inti se tirċievi SMS li jkun jinkludi din l-informazzjoni:

  • It-tariffi bażiċi tar-roaming li japplikaw għalik biex tagħmel u tirċievi telefonati u biex tibgħat SMSs;
  • Numru ta’ freephone li tista’ tikkuntattja sabiex tiskeb aktar informazzjoni; u
  • Informazzjoni fuq il-possibbiltà li tuża b’xejn in-numru tal-emerġenza 112.  

Minbarra dan il-messaġġ, l-operatur tas-servizz huwa marbut li jżommok aġġornat bi kwalunkwe tibdil fit-tariffi tar-roaming.

Fil-każ ta’ data roaming, inti se tirċievi avviż bit-tariffi tar-roaming li japplikaw meta tuża s-servizzi ta’ data għall-ewwel darba mill-mowbajl jew apparat mobbli tiegħek fuq roaming. Dan l-avviż jintbagħtlek awtomatikament b’SMS, imejl jew avviż fuq l-iskrin tal-kompjuter – skont l-apparat li tkun qed tuża – sabiex ifakkrek fit-tariffi ta’ data roaming.

Nota: L-operatur tas-servizz għandu jibgħatlek dawn in-notifiki anke meta tivvjaġġa barra mill-U.E.

Jekk ma tkunx trid tirċievi dawn l-avviżi msemmijin hawn fuq, tista’ tagħmel dan mingħajr ħlas billi tikkuntattja l-operatur tiegħek. Madankollu, tista’ tagħżel li terġa’ tibda tirċevihom mingħajr ħlas, fi kwalunkwe ħin.

Hemm mod li bih nista’ nikkontrolla li ma nirċevix kontijiet għoljin ta’ servizzi ta’ data?

Ir-Regolament tal-U.E. jgħinek tikkontrolla kemm tonfoq fuq servizzi ta’ data u li jassigura li inti ma ttellgħax kontijiet għoljin mingħajr ma taf, meta tuża l-Internet fuq il-mowbajl jew apparat mobbli ieħor waqt li qed tivvjaġġa madwar id-dinja. Fl-2010, ir-Regolament dwar ir-Roaming daħħal metodu ta’ ‘cut-off’ li għadu jintuża sal-lum.

  • Il-limitu tad-data roaming huwa awtomatikament iffissat biex ma jaqbiżx €50 fix-xahar meta tkun qed tivvjaġġa, jiġifieri, mhux aktar minn €61.36 (VAT u dazju inklużi) kull xahar, sakemm ma tagħżilx limitu finanzjarju ieħor;
  • Jekk ma tkunx trid tibbenefika minn dan il-limitu awtomatiku, tista’ tagħżel li ma tużahx, billi fi kwalunkwe ħin tikkuntattja lill-operatur tiegħek, bla ħlas;
  • L-operatur jista’ joffrilek limiti oħrajn tas-servizz ta’ data roaming b’ammonti differenti (ogħla jew anqas) ta’ limiti finanzjarji jew ta’ volum, kull xahar; u
  • Meta titlob li tneħħi l-limitu awtomatiku jew tagħżel limitu ieħor, it-talba tiegħek trid tiġi eżigwita fi żmien jum ta’ xogħol minn meta jirċievu t-talba tiegħek, u dan bla ħlas u mingħajr l-ebda kundizzjoni jew restrizzjoni oħra. 

Minbarra dak imniżżel hawn fuq, ir-Regolament dwar ir-Roaming isotni li l-operatur li jipprovdilek is-servizz għandu jibgħatlek dawn l-avviżi li ġejjin:

  • Għandek tirċievi avviż fuq il-mowbajl jew apparat mobbli ieħor meta tkun użajt 80% tal-limitu cut-off finanzjarju jew ta’ volum tad-data roaming li tkun qbilt fuqu (i.e. €50/xahar – taxxi esklużi); u
  • Meta tilħaq il-limitu li tkun qbilt fuqu, għandek tirċievi avviż li jinfurmak bil-proċedura li trid issegwi jekk tkun tixtieq tkompli tuża s-servizz ta’ data f’dak ix-xahar partikolari u xi ħlas ikun hemm jekk tkun tixtieq tkompli tuża aktar data. Jekk ma tweġibx kif mitlub, l-operatur jissospendilek is-servizz ta’ data għal dak ix-xahar.   

Nota: Dan il-metodu cut-off japplika meta tkun roaming f’pajjiż tal-U.E. u anke barra mill-U.E. L-operatur li jipprovdilek is-servizz għandu jinfurmak meta dan il-metodu ma jkunx disponibbli fil-pajjiż li qed tivvjaġġa lejh, malli tasal fid-destinazzjoni tiegħek.

Kif nista’ nibda nibbenefika mit-tariffa Roam like at home (RLAH) + ?

Ir-Regolament dwar ir-Roaming jitlob li l-operaturi kollha joffru t-tariffa Roam like at home (RLAH) +, kemm jekk inti klijent pre-paid jew post-paid. Huwa importanti tinnota li:

  • Inti tibbenefika awtomatikament minn din it-tariffa, sakemm ma tagħżilx pakkett differenti ta’ tariffi għal telefonati li joriġinaw minn pajjiż tal-U.E.;
  • L-operatur tiegħek jista’ joffri pakketti oħrajn ta’ roaming, minbarra t-tariffa Roam like at home (RLAH) +. Dawn il-pakketti jistgħu jmorru lil hinn mit-tariffa Roam like at home (RLAH) + , iżda min-naħa l-oħra, il-pakkett jista’ jkun aktar vantaġġjuż għall-ħtiġijiet speċifiċi tiegħek; u
  • Inti tista’ taqleb minn u lejn it-tariffa Roam like at home (RLAH) + għal pakkett ieħor fi kwalunkwe ħin u bla ħlas.
Fejn nista’ nikseb aktar informazzjoni dwar jekk l-operatur tiegħi joffrix pakketti oħrajn ta’ roaming minbarra t-tariffa Roam like at home (RLAH) +?

Kif spjegajna diġà fit-tweġibiet preċedenti, l-operaturi tas-servizz jistgħu joffru pakketti oħrajn ta’ roaming għal dawk Ii qed jivvjaġġaw fl-U.E. Għal aktar informazzjoni dwar dan u dettalji importanti oħrajn, jekk jogħġbok agħfas fuq dawn il-links:

Fejn nista’ insib aktar informazzjoni dwar ir-Regolament tal-U.E. dwar ir-Roaming?

Filwaqt li l-għan ta’ din it-taqsima ta’ mistoqsijiet (FAQs) huwa dak li tingħata ħarsa ġenerali lejn ir-Regolament tal-U.E. dwar ir-Roaming, jekk għandek kwalunkwe mistoqsija, inħeġġuk tikkuntattja lill-operatur tiegħek u/jew lill-MCA. Tista’ tagħżel li żżur il-websajt tal-U.E.

Nota: Dawn it-tweġibiet huma mingħajr preġudizzju għall-obbligi legali tal-operaturi tan-netwerks stabbiliti fir-Regolament (U.E.) Nru 531/2012 dwar ir-roaming fuq netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjoni mobbli fi ħdan l-Unjoni.

Numri B'rati Premium
X’inhuma numri b’rati premium (premium rate numbers)?

Numri b’rati premium huma numri tat-telefon li jintużaw sabiex jiġu offruti servizzi b’valur miżjud lill-abbonati kontra ħlas.

Telefonata lejn numru b’rata premium tiswa aktar minn telefonata lejn linja fissa jew mowbajl?

It-tariffa applikabbli għal telefonata lejn numru b’rata premium normalment hija ogħla mill-prezz ta’ telefonata standard lejn linja fissa jew mobbli. B’differenza minn telefonata standard lejn linja fissa jew mobbli, it-tariffa għal telefonata lejn numru b’rata premium tikkonsisti mit-tariffa standard għal telefonati lejn linja fissa bl-inklużjoni ta’ tariffa ta’ servizz addizzjonali.

Liema huma n-numri b’rata premium f’Malta?

In-numri b’rata premium li qed jintużaw mill-fornituri tas-servizzi lokali bħalissa huma dawk li jibdew b’50, 51 u 52. (Kun af li n-numri b’rata premium f’pajjiżi oħra jista’ jkollhom numri bi strutturi differenti minn dawk li jintużaw Malta). 

Kif nista’ nsir naf jekk numru huwiex numru b’rata premium jew le?

Il-punti li ġejjin jistgħu jgħinuk tidentifika numru b’rata premium:

  • L-ewwel numri tan-numru sħiħ jgħinuk tidentifika numru b’rata premium. Għal tagħrif dwar il-firxa tan-numri b’rata premium f’Malta, jekk jogħġbok ara t-tweġiba għall-mistoqsija ta’ qabel;
  • Oqgħod attent/a għat-tariffa applikabbli – din l-informazzjoni tinħareġ b’mod pubbliku meta s-servizz partikolari jiġi reklamat jew imsemmi; u
  • Ikkuntattja lill-fornitur tas-servizz tiegħek għal tagħrif dwar numri speċifiċi b’rati premium.
Traffic Management Policy
X’inhu l-użu tal-broadband?

L-użu tal-broadband huwa dak l-ammont ta’ data li tibgħat u tniżżel minn fuq l-Internet. Fl-ewwel snin tal-Internet, in-nies kienu jużawh prinċiparjament sabiex jibagħtu l-imejls u jaċċessaw il-websajts. Dawn it-tip ta’ attivitajiet ma kinux jużaw ammonti kbar ta’ data u għaldaqstant, l-użu tal-broadband kien wieħed baxx. Madankollu, bl-avvanzi fit-teknoloġija, il-mod kif jintuża l-Internet issa nbidel. Il-mudell ta’ kif jintuża l-Internet inbidel matul is-snin u llum qed nużaw l-Internet sabiex naraw it-TV u l-films, biex inniżżlu files, għal-logħob onlajn, eċċ. Attivitajiet bħal dawn jużaw ammont konsiderevolment għoli ta’ data meta mqabbel ma’ attivitajiet hekk imsejħa tradizzjonali bħal m’hu meta tibgħat imejl jew iżżur websajts. Dan ifisser li żdied l-użu totali tal-broadband.

X’użu ta’ broadband għandi għad-disponnibbiltà tiegħi?

Dan jiddependi minn x’tip ta’ servizz qed tħallas għalih. Jekk inti abbonat b’servizz tal-Internet li għandu limitu ta’ kemm wieħed jista’ jniżżel, wara li tilħaq dan il-limitu, jew titħalla tuża l-internet imma bi ħlas addizzjonali, jew inkella l-veloċità tal-Internet tiegħek titnaqqas awtomatikament. Din l-informazzjoni għandha dejjem tkun imniżżla fil-kuntratt ta’ servizz. Jekk inti tagħmel użu sostanzjali mill-Internet, probabbilment teħtieġ servizz tal-Internet illimitat b’veloċità adegwata li tkun tista’ sservi l-ħtiġijiet tiegħek. 

X’inhi traffic management policy?

Hemm diversi elementi li jiffurmaw l-infrastruttura tal-provvista tas-servizz tal-Internet, li jintużaw sabiex jingħata s-servizz tal-Internet li jinqasam bejn numru ta’ utenti u mhumiex riżervati għall-utent partikolari. Biex nagħtu eżempju ta’ kif jaħdem l-Internet, wieħed jista’ jqabblu mas-sistema tat-toroq. Hekk kif it-toroq jintużaw minn numru ta’ persuni, hekk ukoll l-Internet. Bħat-toroq tagħna, meta n-numru ta’ utenti jiżdied, tista’ tinħoloq konġestjoni, li twassal għall-konnessjoni tal-Internet b’veloċità baxxa. Sabiex titnaqqas il-konġestjoni tat-traffiku tal-Internet, dawk li jipprovdu s-servizz tal-Internet jistgħu jimplimentaw policies ta’ maniġġjar tat-traffiku sabiex jassiguraw li r-riżorsi kollha tan-netwerk jintużaw kollha b’mod effiċċjenti sabiex jimmassimizzaw l-esperjenza tal-Internet u jnaqqsu l-konġestjoni. 

Hemm xi regolamenti dwar l-immaniġġjar tat-traffiku?

Fl-aħhar xhur, l-U.E. kienet qed taħdem sabiex toħroġ sett ta’ regolamenti dwar l-aċċess mifuħ għall-Internet, magħruf bħala ‘Net Neutrality’. Dawn ir-regolamenti daħħlu fis-seħħ u bdew ikunu applikati mit-30 ta’ April 2016. Fost affarijiet oħrajn, dawn ir-regolamenti jeżiġu li t-traffiku jitqies kollu l-istess. Dan ifisser, pereżempju li min jipprovdi s-servizz (ISP) ma jistax juża l-immaniġġjar tat-traffiku sabiex jimblokka t-traffiku minn u għal utenti speċifiċi. Fl-istess ħin, it-trattament ugwali jippermetti l-immaniġġjar tat-traffiku minn jum għall-ieħor skont ħtiġijiet tekniċi ġġustifikati, u li jridu jkunu indipendenti mis-sors jew destinazzjoni tat-traffiku u minn kwalunkwe konsiderazzjonijiet kummerċjali. Regoli komuni tan-net neutrality jfissru li dawk li jipprovdu aċċess għall-Internet ma jistgħux jagħżlu bejn l-utenti jew jiddeċiedu liema kontenut u servizzi jkunu disponibbli.

Fejn nista’ insib il-policy tal-immaniġġjar tat-traffiku tal-ISP tiegħi?

Sa mit-30 ta’ April 2016, l-ISPs huma marbutin li jipprovdu l-policies tal-immaniġġjar tat-traffiku u kif miżuri bħal dawn iħallu impatt fuq il-kwalità tas-servizz tal-Internet, fit-termini u l-kundizzjonijiet tal-kuntratti tal-utenti li jinstabu wkoll fuq il-websajt tal-ISP.

Aċċess Għal Kontijiet
X'inhu kont standard?

Kont standard tirċieviħ jekk inti abbonat għal xi wieħed mis-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (TV, Internet, telefonija fissa u mobbli) fuq bażi post-paid. Bħala minimu, il-kont standard għandu jinkludi informazzjoni dwar it-tipi ta’ servizzi li int abbonat għalihom u l-ħlas totali għal perjodu definit.

X'inhu kont dettaljat?

Kont dettaljat tirċievih jekk inti abbonat għal servizz ta’ telefonija fuq bażi post-paid. Il-kont dettaljat għandu jinkludi kull tranżazzjoni li tkun għamilt minn fuq it-telefon jew mowbajl tiegħek, jiġifieri kull telefonata, SMS, MMS, data li għamilt, kif ukoll l-ispiża ta’ kull tranżazzjoni li saret matul il-perjodu speċifikat fil-kont. 

Jekk jiena abbonat għal servizz post-paid, nista’ naċċessa l-kontijiet tiegħi elettronikament?

Iva, jekk għandek konnessjoni tal-Internet, inti tista’ taċċessa l-kont standard u l-kont dettaljat elettronikament mingħajr ħlas addizzjonali, normalment permezz ta’ online portal.

Kif nista naċċessa l-kontijiet tiegħi elettronikament?

Kull operatur jadotta mekkaniżmi differenti dwar kif l-abbonati jistgħu jaċċessaw il-kontijiet tagħhom b'mod elettroniku. Kull ma jkun hemm bżonn biex int tkun tista’ taċċessa l-kont tiegħek minn fuq l-Internet, hu li tidħol fuq online portal tal-operatur tiegħek, u permezz ta’ username u password personalizzati tkun tista’ tara l-kontijiet. Barra minn hekk, ħafna mill-operaturi joffru wkoll il-possibilità li tintbagħtlek notifika permezz tal-imejl kull meta jinħareġ kont.

Jekk inti tixtieq tagħrif dwar kif tista’ taċċessa l-kontijiet tiegħek elettronikament, tajjeb li tikkuntatja l-operatur tiegħek, fejn dan huwa obbligat li joffrilek l-informazzjoni u l-assistenza meħtieġa. 

Għal kemm żmien nista’ naċċessa l-kontijiet tiegħi onlajn?

Is-sistema elettronika offruta mill-operatur tiegħek, tagħtik il-possibilità li taċċessa l-kontijiet tal-aħħar sitt (6) xhur. Jekk inti tixtieq li tara l-kontijiet tiegħek onlajn għal perjodu itwal, nirrakkomandawlek li żżomm kopja tal-kontijiet kull meta jinħareġ kont ġdid.

Jekk jien m’għandhiex konnessjoni tal-Internet, kif nista’ nara l-kontijiet tiegħi?

Jekk inti m’għandekx konnessjoni tal-Internet, inti għandek id-dritt li titlob l-operatur tiegħek biex tirċievi l-kontijiet tiegħek f'format stampat mingħajr ebda ħlas addizzjonali.

F'dan il-każ, nirrakkomandaw li tikkuntattja l-operatur tiegħek direttament. Tajjeb li tkun taf li ċertu operaturi jitolbuk tiffirma dikjarazzjoni fejn tgħid li m’għandekx konnessjoni tal-Internet.

Jekk jiena abbonat għal servizz ta' telefonija fuq bażi pre-paid, nista’ nitlob informazzjoni dwar l-użu tiegħi?

Jekk inti abbonat għal servizz fuq bażi pre-paid, int ma tirċiviex kontijiet għax tixtri l-kreditu minn qabel. Madankollu, jekk inti tixtieq li tara kull tranżazzjoni li għamilt minn fuq it-telefon jew mowbajl, inti tista' titlob l-operatur tiegħek biex jurik rapport dettaljat dwar l-użu tiegħek billi iżżur wieħed mill-ħwienet tal-operatur. Huwa rakkomandat li tikkuntattja l-operatur tiegħek qabel ma żżur xi wieħed mill-ħwienet tal-operatur. Tajjeb li tkun taf li jekk inti titlob kopja tar-rapport dettaljat dwar l-użu tiegħek f'format stampat, inti tista’ teħel miżata.

Nota: Peress li l-informazzjoni dwar l-użu tas-servizz hija pjuttost personali u sensittiva, l-operatur tiegħek jista’ jitlob biex jivverifika l-identità tiegħek qabel ma jipprovdi din l-informazzjoni. F'ħafna każijiet, l-operaturi jsegwu ċertu miżuri ta' awtentikazzjoni li jridu jkunu konformi mal-liġijiet tal-protezzjoni tad-data.

Għall-aktar informazzjoni dwar dan is-suġġett tista’ issibha billi taċċessa d-deċiżjoni tal-MCA fuq l-Kontijiet.

Modifiki Fit-Termini U Kundizzjonijiet
Jista’ fornitur ta’ servizzi jibdel xi termini u kundizzjonijiet tal-kuntratt tiegħi?

Iva, fornituri ta’ servizzi jistgħu jibdlu t-Termini u Kundizzjonijiet tal-kuntratt tiegħek. Meta jagħmlu hekk, il-fornituri ta’ servizzi jridu jinfurmak bil-miktub xahar qabel jiġu implimentati l-bidliet. Notifiki lil abbonati ta’ servizzi pre-paid jistgħu jintbagħtu permezz ta’ SMS.

Jekk il-fornitur tas-servizz tiegħi jipproponi li jsiru xi modifiki fil-kuntratt tiegħi, ikolli d-dritt li nwaqqaf is-servizz?

Iva, jekk inti ma taqbilx ma’ dawn il-bidliet, ikollok id-dritt li tirtira mill-kuntratt fil-perjodu ta’ notifika, li ma jistax ikun ta’ inqas minn tletin (30) jum, mingħajr ma teħel penali.

Jekk ma naqbilx mal-bidliet proposti mill-fornitur tas-servizz fil-kuntratt tiegħi, kif nista’ nittermina l-kuntratt?

L-ittra ta’ notifika li jibgħatlek il-fornitur tas-servizz tiegħek ikun fiha informazzjoni dwar kif għandek tgħarrfu dwar l-intenzjoni tiegħek li tittermina l-kuntratt. Pereżempju, jista’ jkun li jkollok tibgħatlu ittra bil-miktub, jew talba onlajn, eċċ. Jekk l-ittra ta’ notifika li jibgħatlek il-fornitur tas-servizz tiegħek ma jkun fiha ebda informazzjoni, għandek issegwi l-proċedura ta’ terminazzjoni skont kif speċifikat fil-kuntratt tiegħek.

Jekk inkun ħallast għas-servizz minn qabel, il-ħlasijiet bil-quddiem li jkun fadal jingħatawli lura?

Iva, inti intitolat/a għal rimbors ta’ kwalunkwe ħlasijiet bil-quddiem li tkun għamilt għall-abbonament tal-ħlasijiet tas-servizz tiegħek. In-notifika li tasallek mingħand il-fornitur tas-servizz tiegħek tispeċifika l-metodu ta’ rimbors li għandu jintuża għar-radd lura ta' kwalunkwe ħlasijiet bil-quddiem li jkunu saru f’każ li tiddeċiedi li tittermina s-servizz.

Dan bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe ħlasijiet u/jew sussidji għal benefiċċji li l-fornitur tas-servizz seta’ kien ta lill-abbonat. Bħala eżempju, fis-settur tat-telefonija mobbli l-fornituri tas-servizz jistgħu joffru mowbajls b’xejn jew bi prezz sussidjat lil abbonati li jidħlu f’kuntratt għal żmien definit.

Portabilitá Tan-Numru
X’inhi portabilità tan-numru (number portability)?

Il-portabilità tan-numru tippermettilek iżżomm in-numru tal-linja fissa/mobbli tiegħek meta taqleb għal servizz ta’ fornitur ieħor.

X’inhuma l-fatturi li għandek tikkunsidra qabel tagħmel porting?
  • Jekk inti marbut/a għal perjodu kuntrattwali minimu, jistgħu japplikaw ħlasjijiet għal terminazzjoni qabel il-waqt jekk taqleb għas-servizz ta’ fornitur ieħor;
  • Jekk inti abbonat/a għal skema pre-paid, iċċekkja jekk titlifx il-bilanċ ta’ kreditu tiegħek meta tagħmel il-porting;
  • Iċċekkja jekk japplikax xi limitu ta’ livell minimu (minimum threshold) għas-servizz tiegħek.Jekk dan il-limitu ta’ livell ikun japplika, tista’ tagħżel li tiċċekkja mal-fornitur tas-servizz tiegħek jekk tkunx ilħaqt dan il-limitu minimu jew le;
  • Jekk is-servizz tiegħek tal-Carelink ikun ikkollegat man-numru tat-telefon tiegħek, ikollok twaqqaf is-servizz tal-Carelink qabel tagħmel il-porting; u
  • M’għandekx twaqqaf is-servizz ta’ telefonija fissa/mobbli qabel tagħmel porting. Dan għandu jsir mill-fornitur tas-servizz il-ġdid tiegħek bħala parti mill-proċess tal-porting
X’passi għandi nieħu biex napplika għall-porting?
  • Żur ħanut tal-fornitur tas-servizz tat-telefonija fissa/mobbli li tixtieq tabbona miegħu, u ħu miegħek:
    1. il-karta tal-identità jew il-passaport tiegħek;
    2. is-SIM card (jekk tkun se tagħmel porting tan-numru tiegħek tal-mowbajl); u
    3. kopja ta’ kont jew statement reċenti (fil-każ ta’ skemi post-paid).
  • Meta tkun fil-ħanut tal-fornitur tas-servizz, imla formola tal-portabilità (porting form). Il-fornitur tas-servizz imbagħad jipproċessa t-trasferiment tan-numru eżistenti tiegħek f’ismek. Huwa importanti li l-persuna li tiffirma l-formola tal-portabilità tkun l-abbonat/a stess, jew ir-rappreżentant awtorizzat/rappreżentanta awtorizzata legali tiegħu/tagħha.

  • Aċċerta ruħek li tkun ħallast kwalunkwe kontijiet pendenti mal-fornitur tas-servizz tiegħek f’każ li tkun abbonat/a għal servizz post-paid.
X’għandi nagħmel jekk niltaqa’ ma’ xi diffikultajiet waqt li jkun qed isir il-porting tan-numru tiegħi?

Huwa importanti li tikkuntattja lill-fornitur tas-servizz il-ġdid tiegħek, u li tinformah rigward kwalunkwe problemi li tiltaqa’ magħhom waqt il-proċess tal-porting. Il-fornitur tas-servizz il-ġdid tiegħek għandu r-responsabbiltà li jiżgura li l-proċess tal-portabilità jitlesta, u li jsolvi kwalunkwe kwistjonijiet li jistgħu jinqalgħu matul dan il-proċess.

X’inhuma d-drittijiet u l-obbligi tiegħi wara li jsir il-porting tan-numru tiegħi?
  • Normalment, il-porting m’għandux idum aktar minn tlett (3) ijiem ta’ xogħol biex isir fil-każ tat-telefonija fissa, u mhux aktar minn jum wieħed (1) ta’ xogħol fil-każ tat-telefonija mobbli.Madankollu, f’ċerti każijiet jistgħu japplikaw xi eċċezzjonijiet; u
  • Meta tagħmel porting tan-numru tiegħek, tintrabat mal-fornitur tas-servizz il-ġdid għal perjodu minimu ta’ xahrejn mid-data li fiha jkun sar il-porting tan-numru tiegħek.

 

Email Forwarding
X’inhu email forwarding?

Is-servizz tal-email forwarding jiżgura li jekk inti tuża servizz tal-imejl ipprovdut mill-fornitur tas-servizz tal-internet tiegħek, tista’ twaqqaf is-servizz tiegħek tal-internet mingħajr ma titlef l-imejls li jintbagħtu fl-indirizz tal-imejls tiegħek. Tista’ wkoll titlob lill-fornitur tas-servizz tal-internet (Internet Service Provider – ISP) tiegħek biex jgħaddi l-imejls kollha indirizzati lill-indirizz tal-imejl oriġinali tiegħek lil indirizz tal-imejl il-ġdid. Meta jagħmel hekk, il-fornitur tas-servizz tal-internet tiegħek jibgħat ukoll tweġiba awtomatizzata għal kull imejl li tasal fl-indirizz tal-imejl oriġinali, b’messaġġ li jinforma lil min ikun bagħat l-imejl rigward is-servizz tal-forwarding u rigward l-indirizz tal-imejl il-ġdid.

Nista’ nżomm l-istess indirizz tal-email meta nbiddel l-ISP?

Dan jiddependi fuq il-fornitur tas-servizz tal-internet tiegħek. Uħud mill-fornituri tas-servizz tal-internet jipprovdu servizz tal-imejl waħdu (stand-alone), filwaqt li oħrajn jipprovdu dan is-servizz tal-imejl biss jekk ikun se jingħata flimkien ma’ servizz tal-internet.

Meta nista’ nitlob li jingħatali servizz tal-email forwarding?

Dan is-servizz jista’ jintalab biss meta jiġi tterminat abbonament tas-servizz tal-internet. Meta titlob servizz ta’ imejl forwarding, ikollok tipprovdi indirizz tal-imejl ġdid, sabiex l-imejls li jintbagħtu fl-indirizz tal-imejl oriġinali jiġu mgħoddija lill-indirizz tal-imejl il-ġdid tiegħek.

Minn fejn nista’ nikseb indirizz tal-email ġdid?

Tista’ tagħżel servizz tal-imejl web-based bla ħlas, bħal pereżemju Gmail, Hotmail jew Yahoo. Kun af li m’għandekx tuża servizzi tal-email bla ħlas biex tibgħat informazzjoni sensittiva, minħabba li dawn is-servizzi m’għandhomx livell għoli ta’ sigurtà. Għalhekk, jekk teħtieġ livell ta’ servizz u ta’ sigurtà ogħla, tista’ tagħżel servizz tal-email bi ħlas. Dawn is-servizzi huma pprovduti minn numru ta’ kumpaniji, kemm lokali kif ukoll internazzjonali.

Jekk għandek negozju, tista’ tirreġistra d-domain tiegħek stess, pereżempju, mydomain.com. Dan jippermettilek toħloq u żżomm il-kontijiet tal-imejl tiegħek ma’ kwalunkwe fornitur tas-servizz tal-internet, filwaqt li tkun tista’ żżomm il-kont tal-imejl tiegħek anki jekk tibdel il-fornitur tas-servizz tal-Internet.

Għal kemm żmien inkun nista’ nibbenefika mis-servizz tal-email forwarding?

Tista’ tibbenefika minn dan is-servizz għal perjodu ta’ sena mingħajr ma tħallasx spejjeż addizzjonali. Wara li tgħaddi l-ewwel sena, il-fornitur tas-servizz jista’ joffri dan is-servizz kontra ħlas.

Terminazzjoni Tas-Servizz
Kif nista’ nwaqqaf il-kuntratt li jkolli mal-fornitur tas-servizz tiegħi?
  • Segwi l-proċedura ta’ skonnessjoni skont kif speċifikat fil-kuntratt tiegħek għas-servizz.Jekk il-kuntratt tiegħek ma jkunx għandek, tista’ tikkuntattja lill-fornitur tas-servizz tiegħek biex issaqsi dwar il-proċedura ta’ skonnessjoni.Uħud mill-fornituri tas-servizzi jistgħu jitolbuk notifika bil-miktub, kif ukoll kopja tal-karta tal-identità tiegħek;
  • Aċċerta ruħek li tħallas kwalunkwe kontijiet pendenti;
  • Aċċerta ruħek li tirritorna kwalunkwe tagħmir li jkun ġie installat għandek (CPE, jew Customer Premises Equipment) meta ssir it-terminazzjoni; u
  • Kun af li jekk tkun abbonat/a għal kont pre-paid mal-fornitur tas-servizz eżistenti tiegħek, jista’ jkun li titlef il-kreditu li ma tkunx użajt. 
Jekk niddeċiedi li nittermina l-kuntratt tiegħi qabel ma jkun skada t-terminu ta’ żmien inizjali, neħel ħlas għal terminazzjoni qabel il-waqt?

Kuntratti li jistabbilixxu perjodu kuntrattwali minimu normalment ikunu soġġetti għal ħlas għal terminazzjoni qabel il-waqt. Tista’ tara l-kuntratt tiegħek jew issaqsi lill-fornitur tas-servizz tiegħek biex tivverifika jekk dan huwiex applikabbli fil-każ tiegħek.

Jekk il-kuntratt tiegħi jkun skada (jiġifieri jkun skada t-terminu inizjali tiegħi), il-fornitur tas-servizz għandu jittermina l-kuntratt tiegħi?

Dan jiddependi mill-kontenut tal-kuntratt tiegħek. Ġeneralment, il-fornituri ta’ servizzi jġeddu l-kuntratti tal-abbonati tagħhom għal perjodu mhux definit. Jekk il-kuntratt tiegħek ikun ġie mġedded wara li jkun skada l-perjodu kuntrattwali inizjali, ma teħilx ħlas għal terminazzjoni qabel il-waqt jekk tagħżel li twaqqaf il-kuntratt. Jista’ jkun li jkollok tħallas ħlas għal terminazzjoni qabel il-waqt jekk tidħol f’kuntratt ġdid għal perjodu kuntrattwali minimu ġdid. F’każijiet bħal dan ikollok tiffirma kuntratt ġdid.

Is-servizz tiegħi, jieqaf hekk kif ngħarraf lill-fornitur tas-servizz tiegħi dwar l-intenzjoni tiegħi li nittermina l-kuntratt ?

Il-fornituri ta’ servizzi jistgħu jeħtieġu li l-abbonati jinnotifikawhom minn qabel bl-intenzjoni tagħhom li jitterminaw is-servizz. Dan il-perjodu ta’ notifika bil-quddiem ma jistax ikun itwal minn xahar. F’każijiet bħal dawn, xorta jkollok tħallas għas-servizz matul dan il-perjodu ta’ notifika.

Mobile Data
X’inhi mobile data?

Mobile data tħallik taċċessa l-Internet mingħajr m’għandek bżonn wajers, minn kullimkien u xħin trid. Madanakollu, irid ikollok mowbajl li jippermetti d-data biex tkun tista’ taċċessa servizzi bħal dawn. Essenzjalment, meta tara l-imejls, meta tfittex fl-Internet, meta ttella’ r-ritratti onlajn, tara l-films permezz ta’ streaming jew tuża siti soċjali, tkun qed tuża servizzi tad-data. Il-lista t’hawnhekk tipprovdi indikazzjoni ta’ liema servizzi jew apps jikkonsmaw mill-mobile data.

 

Kif nista’ nuża dawn is-servizzi tad-data fuq il-mowbajl?

L-ewwel u qabel kollox, irid ikollok mowbajl li jippermetti d-data sabiex tgawdi minn dawn is-servizzi. Int tista’ taqbad mal-Internet permezz tal-mowbajl, jew bil-WiFi jew bil-mobile data. Għalhekk, trid tkun jew abbonat għall-pakkett tal-mowbajl li joffrilek is-servizzi tad-data jew tista’ tagħmel użu mill-WiFi bi ħlas jew b’xejn. Jekk int abbonat għall-pakkett ta’ servizz tal-mowbajl li joffrilek s-servizzi tad-data u għandek il-mobile data mixgħula fuq  il-mowbajl, int tista’ tuża l-Internet fuq il-mowbajl ukoll meta m’hemmx WiFi. Ħafna pakketti tal-mowbajl joffru ammont prefiss ta’ data b’xejn bħala parti mill-pakkett ta’ servizz tal-mowbajl. Xi operaturi joffru wkoll l-faċilità li tixtri data bundles.

Kemm ser ikolli bżonn mobile data?

L-ammont ta’ mobile data li se jkollok bżonn jiddependi fuq kemm se tużaha frekwenti u fuq l-attivitajiet speċifiċi li se tuża. Pereżempju, jekk tuża l-Internet biex tara videos fuq YouTube (speċjalment jekk ikunu High Definition) u tniżżel files kbar, se tikkonsma iktar Internet minn min juża l-Internet biex jaqra l-imejls jew jara xi siti. Għalhekk importanti li tifhem kemm qed tuża data kull xahar, ħalli tkun tista’ tagħżel l-aħjar pakkett tal-mowbajl ideali għalik. Din il-lista tipprovdi indikazzjoni tal-ammont ta’ data kkunsmata skont is-servizz jew l-app użata.

Nota: Il-konsum tal-mobile data jista’ jvarja skont il-mowbajl li qed tuża.

Kif inkun naf meta lħaqt il-limitu tal-mobile data li għandi allokat fil-pakkett tiegħi?

Ċerti operaturi jibagħtu avviż awtomatiku qabel, u meta tkun użajt id-data allokata. Xi operaturi joffru wkoll il-faċilita’ li tibgħat SMS lejn numru partikolari biex tiċċekja l-konsum tad-data tiegħek. Wara tirċievi messaġġ bil-bilanċ tad-data. Huwa importanti li tistaqsi lill-operatur tiegħek dwar il-modi differenti kif tikkontrolla l-konsum tad-data. Jekk tkompli tuża s-servizzi tad-data wara li tkun użajt id-data allokata fil-pakkett tiegħek, se ikollok tħallas għal din id-data. Dawn il-miżati jkunu mniżżla fil-kuntratt tiegħek meta tabbona għas-servizz. Biex tkun tista’ tuża l-Internet fuq il-mowbajl b’xejn, trid tkun qiegħed imqabbad ma’ WiFi hotspot li jkun bla ħlas.

Kif nista’ nħares l-użu tal-mobile data?

Mobile data hija kkalkulata f'termini ta’ kilobyte (KB), megabyte (MB), u gigabyte (GB). Hemm 1024 KB f’1 MB u 1,024 MB f’1 GB. Ħafna mill-tariffi tad-data huma kkalkulati fuq bażi ta' kull MB.

Ċerti smartphones għandhom app li tipprovdi stima tal-użu tal-mobile data skont perjodi partikolari. Hemm ukoll varjeta’ ta’ apps li tista’ tniżżel li wkoll jagħmlu dan. Tista’ wkoll tara kif u meta użajt id-data meta tirċievi il-kont iddettaljat li jipprovdi deskrizzjoni ta’ kif użajt id-data fil-perjodu ta’ qabel. Dan il-kont jipprovdi ħjiel ta’ kif tista’ tikkontrolla jew tagħmel użu aħjar mid-data fix-xhur li ġejjin. Għalkemm l-apps imsemmija jipprovdu ħjiel tal-konsum tad-data, il-kont provdut mill-operatur juri kemm intużat data b’mod iktar preċiż.

Hemm differenza bejn konnessjoni tal-Internet tat-3G jew 4G u kif taffettwa l-konsum tad-data?

3G tfisser ‘Third Generation Network’ filwaqt li 4G tfisser ‘Fourth Generation Network’. Dawn iż-żewġ netwerks iħalluk taċċessa l-mobile data imma l-veloċita’ tal-konnessjoni tal-Internet tvarja. Netwerks tal-4G għandhom veloċita’ ogħla minn tat-3G. Id-differenza bejn iż-żewġ netwerks ma taffettwax il-konsum tad-data. Minkejja dan, minħabba l-fatt li network tal-4G ikun iktar veloċi, hemm ċans li tuża iktar l-Internet, li jaffettwa direttament l-ammont ta’ data kkunsmata.

Kif nista’ nevita konsum tal-mobile data bla bżonn?

Hemm ħafna miżuri li tista’ tieħu biex tevita konsum tal-mobile data bla bżonn. Dawn huma xi eżempji.

  • Jekk ma tkunx qed tuża l-Internet, ara li titfi l-mobile data. Ċerti apps jibqgħu jużaw il-mobile data anke jekk ma tkunx qed tuża l-Internet. Dan għaliex ċertu apps jibqgħu jaħdmu fil-background.
  • Jekk ma tixtieqx titfi l-mobile data, irrestrinġi l-background data. Għalhekk irrevedi s-settings tal-mowbajl tiegħek.
  • Aqbad ma’ WiFi hotspot jekk ikun hemm wieħed fil-viċinanzi. L-MCA, flimkien ma’ entitajiet oħra, tipprovdi iktar minn 190 WiFi hotspot madwar Malta u Għawdex. Hemm ukoll app b’xejn li jisimiha ‘MCA Malta Free WiFi’ li tista’ tniżilha minn Google Playstore jew App Store, li ssib l-eqreb WiFi hotspot tal-MCA. Għal iktar informazzjoni żur is-sezzjoni tagħna tal-WiFi.
  • Illum, ħafna stabbilimenti tal-ikel, postijiet tad-divertiment u postijiet pubbliċi joffru WiFi b’xejn, għalhekk għamel użu minn dawn sabiex ma tikkonsmax mobile data bla bżonn.
  • Ħafna mowbajls joffru l-faċilita’ li l-updates isiru biss meta jkun hemm konnessjoni tal-WiFi. F’dak il-każ ara li s-settings tal-mowbajl qegħdin b’dan il-mod.
  • Itfi l-push notifications. Il-mowbajl jista’ jkollu l-faċilita’ li tieqaf tirċievi notifications awtomatiċi meta tirċievi imejl jew aħbarijiet minn siti soċjali.
  • Evita li tuża l-mowbajl tiegħek bħala hotspot personali. Meta tuża l-mobile data għax tagħmir wireless jista’ jagħmel konnessjoni miegħek u jikkonsma l-mobile data tiegħek. 
  • Uża siti elettroniċi li huma mobile friendly meta tista’. Dawn ikunu programmati għall-użu tal-mowbajls u jikkunsmaw inqas data meta kkumparati mas-siti normali.
  • Irrevedi s-settings tal-kontijiet tal-midja soċjali. Il-Facebook għandu karatteristika li awtomatikament tħallik tara l-videos li hemm fuq it-timeline, mingħajr ma tagħfas fuqhom, u b’hekk se tikkonsma iktar data. Tista’ tirranġa s-settings tal-Facebook biex dawn il-videos jintwerew awtomatikament meta tkun imqabbad mal-WiFi jew biex ma jintwerewx awtomatikament.
Nista’ nuża l-mobile data meta nkun imsiefer?

Iva, tista’ tuża l-Internet fuq il-mowbajl meta tkun imsiefer. Meta ssiefer hemm ċerti mekkaniżmi li jipprevjenu data bill shocks. Għal iktar informazzjoni agħti ħarsa lejn l-FAQs dwar ir-Roaming li jinsabu f’din is-sezzjoni.

Abbonament għal Servizz ta’ Komunikazzjoni Elettronika
Liema servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika nista’ nabbona għalihom?

Int tista' tabbona għal dawn is-servizzi li ġejjin; it-telefonija mobbli, it-telefonija fissa, it-televiżjoni u l-Internet . Dawn is-servizzi jistgħu jiġu mixtrija weħidhom (standalone)  jew f’bundle (2 servizzi jew aktar). Normalment, meta tabbona għall-bundle, il-prezz tas-servizzi għandu tendenza li jkun irħas minn meta tixtri waħdu. Barra minn hekk, l-operaturi joffru ċerti pakketti fuq tul ta' żmien minimu ta' xahar għal massimu ta' 24 xahar.

X’għandi nagħmel qabel nagħżel servizz ta’ komunikazzjoni elettronika?

Qabel tagħżel operatur u/jew tagħżel offerta, huwa importanti li tqis x'inhu l-aktar importanti għalik, jekk dan humiex l-ispejjeż, il-kwalità tas-servizz, it-tul tal-kuntratt, is-servizzi tal-customer care jew kwalunkwe fattur ieħor. Qis ukoll id-drawwiet tiegħek tal-użu, bħal pereżempju, kemm tuża is-servizz, f’liema ħin tal-ġurnata ikollok il-ħsieb li tuża s-servizz. Il-pariri li ġejjin se jgħinuk issib l-aktar operatur xieraq għalik, u/jew l-offerta li l-aktar taqbel mal-ħtiġijiet individwali tiegħek.

  • Ara sew x'jinsab disponibbli fis-suq u qabbel l-offerti tad-diversi operaturi. Pereżempju, jekk il-livell tas-servizz tal-customer care huwa importanti għalik, ċempel lill-operatur u staqsi dwar is-servizz li għandek bżonn. Komunikazzjonijiet ta' dan it-tip man-nies tal-customer care jippermettulek issir taf dwar il-livell tas-servizz li l-operaturijipprovdu lill-klijenti.
  • Ara testimonials u materjal promozzjonali, pereżempju programmi ta’ diskussjoni, reklami, fuljetti u affarijiet simili. Tibbażax l-għażla tiegħek biss fuq informazzjoni pprovduta minn sorsi bħal dawn. Jista' jkun li din l-informazzjoni ma tkunx kompletament komprensiva, u jekk tibbaża d-deċiżjoni tiegħek fuq informazzjoni bħal din biss, jista’ jkun li ma ssirx taf dwar xi termini u kundizzjonijiet importanti.
  • Ara t-taqsima imsemmija Servizzi ta’ Komunikazzjoni biex issir taf liema servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika jiġu offruti f’Malta.

 

X’informazzjoni għandi infittex f’kuntratt?

Aċċerta ruħek li int infurmat/a sew dwar dawn li ġejjin:

L-ISPEJJEŻ KOLLHA TAS-SERVIZZ: Dan jista’ jinkludi l-kera, il-pagament ta’ kull xahar, spejjeż għal tiswijiet, tariffi, eċċ.; 

SPEJJEŻ RELATATI MAT-TAGĦMIR LI JIĠI INSTALLAT GĦAND IL-KLIJENT (CUSTOMER PREMISES EQUIPMENT - (CPE): Dan jiġi pprovdut mill-operatur li qed joffri s-servizz. Huwa importanti ħafna li tivverifika jekk dan it-tagħmir (CPE) jingħatax b’kera, u jekk huwiex meħtieġ depożitu. F’każ li hemm bżonn li jsir depożitu, iċċekkja jekk id-depożitu jingħatalekx lura meta s-CPE jingħata lura lill-operatur wara li s-servizz tiegħek jiġi skonnettjat. Iċċekkja wkoll japplikawx xi spejjeż f'każ li jinstab li s-CPE jkollu xi ħsara wara li jiġi rritornat;

PROĊEDURA TA’ INSTALLAZZJONI: Din tista’ tinkludi ħlas għall-installazzjoni u perjodu massimu għall-installazzjoni. Sir af liema passi tista’ tieħu jekk l-operatur ma jsegwix il-proċess ta’ installazzjoni;

ŻMIEN MASSIMU GĦAT-TISWIJA F’KAŻ TA’ ĦSARAT: Iċċekkja ż-żmien massimu li fih għandhom isiru t-tiswijiet f’każ li s-servizzi jiżviluppaw xi ħsara;

TIPI TA’ SERVIZZI TA’ MANUTENZJONI: Iċċekkja liema servizzi ta’ manutenzjoni jipprovdi l-operatur. Tista’ wkoll tiċċekkja jekk dawn is-servizzi humiex offruti b’xejn jew bi ħlas;

LIMITAZZJONIJIET: Dawn jinkludu l-kopertura tas-servizz, kuntratti dwar ir-roaming jew kwalunkwe kundizzjonijiet oħra li jistgħu jaffettwaw il-kapaċità tiegħek li tuża s-servizz;

FAĊILITAJIET GĦALL-IKKONTROLLAR TAL-ISPEJJEŻ: Iċċekkja jekk l-operatur għandux xi faċilitajiet li jippermettulek li tkun taf kemm tonfoq fuq is-servizzi tat-telefonija. Sistemi bħal dawn jistgħu jiġu offruti permezz ta’ SMS u/jew onlajn;

TIP TA’ SERVIZZ: Għandek tkun taf jekk is-servizz huwiex qed jiġi offrut bħala servizz imħallas minn qabel (pre-paid) jew jekk huwiex servizz li tħallas għalih wara (post-paid);

AĊĊESS GĦALL-KONTIJIET: Iċċekkja jekk il-kont jasallekx bil-posta, jekk tistax tarah onlajn, jew it-tnejn; 

METODI TA’ ĦLAS: Jista’ jkun hemm aktar minn mod wieħed kif tħallas il-kontijiet tiegħek, pereżempju billi żżur ħanut tal-operatur, billi tħallas onlajn, permezz ta’ ħlas dirett mill-kont tiegħek, eċċ. Tista’ wkoll tiċċekkja jekk jingħatawx xi skonti jekk tagħżel metodu ta’ ħlas partikolari;

KUNDIZZJONIJIET TA' ĦLAS: Dawn jinkludu penali li jistgħu jiġu imposti jekk ma tħallasx il-kont tiegħek fil-ħin. Iċċekkja jekk l-operatur joffrix xi skonti jekk tħallas minn qabel;

IT-TUL MINIMU TAL-KUNTRATT: Hemm kuntratti li jinkludu perjodu ta’ servizz minimu, ta' pereżempju sentejn. Jista' jkun li jkollok tħallas penali f'każ li tagħżel li twaqqaf il-kuntratt qabel jgħaddi dan il-perjodu;

PENALI: Dawn jistgħu japplikaw f'każ li tagħżel li twaqqaf il-kuntratt qabel jgħaddi dan il-perjodu tal-kuntratt, kif indikat hawn fuq;

PROĊEDURA TA’ TERMINAZZJONI: Aċċerta ruħek li tkun taf dwar il-proċedura ta’ skonnessjoni meta twaqqaf is-servizz tiegħek. Agħti titwila lejn il-Mistoqsijiet fuq Terminazzjoni tas-Servizz li jinsabu f’din is-sezzjoni.

GĦOTI TA' KUMPENS JEW FOROM OĦRA TA’ RIMEDJU: Dawn japplikaw jekk l-operatur ma jipprovdix il-livelli ta’ kwalità tas-servizz stipulati fil-kuntratt; u

PROĊEDURA GĦALL-INDIRIZZAR TAL-ILMENTI U TAL-MISTOQSIJIET: Sir af x’għandek tagħmel f’każ li tkun trid tilmenta jew tistaqsi xi mistoqsijiet dwar is-servizz. Sir af ukoll kemm idum l-operatur biex iwieġeb għal mistoqsijiet u lmenti.

 

 

 

X’fatturi għandi nikkunsidra meta nabbona għal servizz ta’ komunikazzjoni elettronika?

Mowbajl

  • Ara x’tip ta’ servizz tippreferi, jekk hux pre-paid (billi tittopja l-kreditu tiegħek) jew post-paid (kuntratt iffirmat għall-perjodu taż-żmien);
  • Jekk għandek il-ħsieb li tixtri mowbajl mingħand l-operatur, iċċekkja għandux restrizzjonijiet bħal network locked jew SIM card locked. Fiż-żewġ każijiet, huwa importanti li jiġu stabbilit kemm għandek tħallas li kieku kellek tiddeċiedi li tneħħi r-restrizzjonijiet tal-mowbajl;
  • Qabel ma tagħżel wieħed mill-pakketti tal-mowbajl għandek tikkunsidra kif int qed tuża l-mowbajl. Pereżempju ċerti operaturi joffru pakketti għal dawk li jużaw il-mobile data, jew jibgħatu l-SMS jew jużaw iktar telefonati. Hemm ukoll pakketti simili li jistgħu jiġu mixtrija.

Telefonija fissa

  • Ara x’tip ta’ servizz tippreferi, jekk hux pre-paid (billi tittopja l-kreditu tiegħek) jew post-paid (kuntratt iffirmat għall-perjodu taż-żmien);
  • Ħu nota tal-ħinijiet (time bands) differenti: peak bands u off-peak bands li għandu l-operatur, jekk ikun hemm, minħabba li dawn jistgħu jvarjaw minn operatur għal ieħor;
  • Telefonati li jsiru lejn numri li jibdew bil-prefiss ‘800 X XXXX’, li jissejħu numri ‘freephone’, huma b’xejn jekk it-telefonata ssir minn linja fissa. Madankollu, jista’ jkollok tħallas jekk iċċempel mill-mowbajl.

TV

  • Ara il-lista tal-istazzjonijiet tat-televiżjoni għax din tvarja minn pakkett għall-ieħor, kif ukoll minn operatur għal ieħor. Din hija soġġetta għal negozjati kummerċjali bejn l-operaturi, il-kumpaniji tax-xandir u operaturi li joffru l-kontenut;
  • Iċċekkja wkoll jekk tistax tixtri servizzi addizjonali (add-on services, bħal pereżempju pakketti ta’ stazzjonijiet tal-films u tal-isport);
  • Ċerti operaturi joffru kontenut/stazzjonijiet tat-TV f’format High Definition (HD). Biex tara dawn l-istazzjonijiet għandek bżonn televixin li jappoġġja l-format HD, kif ukoll HD set-top box.

Internet

  • Iċċekkja l-veloċità tal-Internetspeċjalment it-typical speed range (TSR);
  • Iċċekkja jekk japplikax limitu fid-download;
  • Ara x’tip ta’ traffic management policies japplikaw f’każ li jkun hemm konġestjoni fin-netwerk tal-operatur. 
Kif nista’ nakwista din l-informazzjoni?
  • Aqra u ifhem it-termini u l-kundizzjonijiet kollha relatati mas-servizz li beħsiebek tagħmel abbonament għalih. Huwa importanti ħafna li taqra sew it-termini u l-kundizzjonijiet qabel tiffirma kuntratt ta’ servizz.
  • Tista’ tara t-termini u l-kundizzjonijiet billi tidħol fil-websajts tal-operaturi, billi dawn jiġi ppubblikati onlajn. Barra minn hekk, dawn it-termini u kundizzjonijiet huma disponibbli bla ħlas mingħand il-ħwienet tal-operaturi, sabiex jiġu kkonsultati u kkunsidrati minn abbonati prospettivi.
  • Ikkuntattja s-servizzi tal-customer care tal-operaturi. Jekk ikun hemm xi ħaġa li tħoss li mhijiex ċara fit-termini u l-kundizzjonijiet, toqgħodx lura milli ssaqsi lill-persunal tal-customer care jew lis-sales persons biex jispjegawhielek aħjar.
Kif għandi nipproċedi wara li inkun għażilt is-servizz ta’ komunikazzjoni elettronika?

Meta tagħmel abbonament għal servizz ta’ komunikazzjoni elettronika:

  • Dejjem żomm kopja tal-kuntratt, tar-riċevuti, tal-kontijiet u ta' kwalunkwe komunikazzjoni formali li jista' jkollok mal-operatur tiegħek. Jekk tagħmel il-kuntratt tiegħek permezz tal-Internet, stampa kopja tiegħu, jew issejvjah fil-kompjuter.
  • Aċċerta ruħek li s-servizzi li jiġu pprovduti jkunu jaqblu mad-deskrizzjoni, u li dawn jissodisfaw l-ispeċifikazzjonijiet stipulati fil-kuntratt tiegħek, u
  • Meta tikkomunika mal-operatur, ħu nota tal-persuni li tkun tkellimt magħhom, u ikteb id-data u l-ħin, kif ukoll ir-riżultat prinċipali tal-komunikazzjoni tagħkom.
L-Importazzjoni ta’ Tagħmir tar-Radju
X'inhu kkunsidrat bħala tagħmir tar-radju?

Tagħmir tar-radju huwa dak it-tagħmir li intenzjonalment jipproduċi jew jirċievi s-sinjali għall-fini ta' komunikazzjoni bir-radju, jew radio determination, bl-użu sistematiku tal-ispettru tal-frekwenzi tar-radju. 

X’inhu l-mandat tal-MCA fir-rigward ta’ tagħmir tar-radju?

L-Awtorità hija r-regolatur nazzjonali tas-settur tal-komunikazzjoni elettronika u hija inkarigata mill-ġestjoni effettiva tal-ispettru ta’ frekwenzi tar-radju skont il-Pjan Nazzjonali tal-Frekwenzi. L-Awtorità hija wkoll responsabbli għal-liċenzjar ta’ tagħmir tar-radjukomunikazzjoni. 

Liema huma l-liġijiet li jirregolaw it-tagħmir tar-radju?

L-erba’ strumenti legali prinċipali huma:

  • Att biex Jirregola Komunikazzjonijiet Elettroniċi (Kapitlu 399)
  • Awtorizzazzjoni ġenerali (Apparat tar-Radjukomunikazzjoni) (L.S. 399.40)
  • Ordni dwar Eżenzjoni ta’ Apparat ta’ Radjukomunikazzjoni (L.S. 399.42)
  • Regolamenti dwar  Tagħmir tar-Radju (L.S. 427.41)
Kif nista’ nkun ċert li tagħmir bla wajer partikolari jistgħu jintuża f’Malta mingħajr problemi?

Tagħmir jew apparat bla wajer jeħtieġ l-użu ta’ frekwenzi tar-radju sabiex jaħdem. Jekk wieħed juża xi biċċa tagħmir li topera fuq faxxa ta’ frekwenza li mhijiex allokata għal użu minn dan it-tip speċifiku ta’ tagħmir, jista’ joħloq problemi ta'  interferenza għal servizzi oħra.  

Għalhekk huwa importanti li inti tkun infurmat sew qabel tixtri u/jew timporta tagħmir jew xi biċċa apparat bla wajer minn barra l-pajjiż, sabiex jiġi żgurat li dawn jistgħu effettivament jiġu użati lokalment skont ir-regolamenti nazzjonali. Skont ir-regolamenti attwali, apparat bla wajer jiġi kklassifikat f’żewġ kategoriji differenti -  Klassi 1 u Klassi 2.

Biċċiet ta' tagħmir jew apparat ta' Klassi 1, li joperaw skont kundizzjonijiet tekniċi armonizzati, jistgħu jintużaw b’mod sikur fl-Ewropa, inkluż f'Malta, u huma ġeneralment liċenzjati f'Malta taħt ir-regolamenti ta'  Awtorizzazzjoni ġenerali (Apparat tar-Radjukomunikazzjoni) (L.S. 399.40).  Il-lista ta’ tagħmir li huwa klassifikat bħala ta' Klassi 1 tinżamm aġġornata mill-Kummissjoni Ewropea. Ikklikkja hawn biex tikseb aċċess għal-lista ta’ tagħmir tal-Klassi 1.

Xi eżempji ta’ tagħmir ta' Klassi 1, il-firxiet ta’ frekwenza li joperaw fihom, u l-użu tagħhom huma imniżla hawn taħt:

  • 433.05 – 434.79 MHz, għal apparat ta’ kontroll tal-aċċess, li jistgħu jinkludu remote controls għal użu ta' ftuħ u għeluq ta' bibien u kanċelli awtomatizzati
  • 10GHz u 24GHz, għal użu fl-alarms u f'apparat ta’ detezzjoni tal-moviment
  • 863–865 MHz, għal użu f'apparat tal-awdjo bla wajers
  • 2400–2483.5 MHz, 5150–5350 MHz, 5470–5725 MHz, għal użu  f'sistemi ta’ aċċess bla wajers inklużi netwerks tar-radju taż-żona lokali
  • 401.0–406 MHz, għal użu  f'impjantazzjonijiet mediċi
  • 446.0–446.2 MHz, għal użu  f'apparat ta' komunikazzjoni mobbli privati bir-radju (walkie-talkie

Kif ingħad hawn fuq, biċċiet ta' tagħmir li jaħdem fuq dawn il-meded ta’ frekwenza huma wkoll obbligati jikkonformaw, minn perspettiva teknika u regolatorja, mad-dispożizzjonijiet tar-regolamenti ta'  Awtorizzazzjoni ġenerali (Apparat tar-Radjukomunikazzjoni). Dawn ir-Regolamenti jirriflettu l-kundizzjonijiet armonizzati Ewropej, u għalhekk meta wieħed juża kwalunkwe tagħmir tar-radju f'Malta, għandu jiżgura li t-tagħmir huwa issettjat biex jaħdem skont standards Ewropej. Dan huwa l-iktar relevanti fir-rigward ta’ tagħmir, bħal WiFi u settijiet tat-telefon diġitali bla wajers (DECT), li huma wkoll konformi ma’ standards ta' pajjiżi mhux Ewropej. Irreferi għal manwali tekniċi, jew f’każ ta’ dubju, ikkonferma mal-bejjiegħ qabel ma tixtri, li dan l-apparat jista’ jiġi issettjat biex jaħdem skont standards Ewropej.

Mill-banda l-oħra, apparat ta' Klassi 2, ġeneralment jeħtieġu liċenzja speċifika individwali (għal kull waħda minnhom) mingħand l-Awtorità qabel ma jiġu installati/użati lokalment. Din il-liċenzja tingħata wara l-preżentazzjoni ta’ formola ta’ applikazzjoni u l-ħlas tat-tariffi rilevanti. 

L-apparat irid bilfors ikollu l-marka CE bħala rekwiżit mandatorju?

Il-marka CE mhix irregolata mill-MCA. Madankollu, skont ir-regolamenti nazzjonali Regolamenti dwar Tagħmir tar-Radju (L.S. 427.41), it-tagħmir tar-radju kollu (jiġifieri kemm dak ta' Klassi 1, kif ukoll dak ta' Klassi 2) għandu jkollu il-marka CE.  

Qabel ma nimporta tagħmir tar-radju, x'għandi tal-inqas nivverifika?

Jekk tixtieq tixtri u/jew timporta tagħmir ta' Klassi 1, wieħed irid tiżgura li:

  • t-tagħmir/apparat ikun immarkat ‘CE’;  u
  • l-apparat għandu l-mod ta’ operazzjoni Ewropea.

F’każ ta’ dubji, ikkuntattjana qabel ma tordna t-tagħmir, sabiex niggwidawk skont il-bżonn. Ta’ min ikun jaf li l-MCA tagħti gwida biss fejn jidħlu regolamenti li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħha, u huma infurzati minnha, u li din il-gwida ma tfissirx li hemm konformità awtomatika ma’ regolamenti, standards jew rekwiżiti oħra, skont il-każ, li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' xi awtorità kompetenti u rilevanti oħra. Barra minn hekk, id-deċiżjoni finali, u l-awtorità li tapprova jew tirrifjuta r-rilaxx tal-prodott, hija unikament dik tad-Dwana.

 

 

Hemm xi penali jekk nikser ir-regolamenti nazzjonali dwar it-tagħmir tar-radju?

Iva, huwa reat jekk tinstalla jew tuża tagħmir li mhuwiex konformi mar-regolamenti nazzjonali. Ksur ta' dawn ir-regolamenti jista’ iwaħħlek multa ta’ mhux iktar minn €10,000 għal kull biċċa tagħmir jew apparat.

Xi eżempji ta’ tagħmir li huwa meqjus bħala mhux konformi mar-regolamenti nazzjonali:

  • DECT 6 cordless phones li joperaw fuq frekwenzi li ma humiex armonizzati fuq livell Ewropew, bħal pereżempju 1920–1930 MHz.
  • Sistemi ta’ aċċess bla wajer, bħal pereżempju apparat ta WiFi, li jopera fuq il-frekwenza 2.4 GHz, b'qawwa ta’ aktar minn 100 MW (20dbm) e.i.r.p.